Guślarz — charakterystyka postaci
Przewodnik obrzędu dziadów w utworze Dziady część II. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Guślarz jest przewodnikiem obrzędu i jedyną postacią, która nie znika ze sceny. Mickiewicz wyjaśnia w przedmowie, kim jest: w dawnej tradycji uroczystością zwaną ucztą kozła przewodniczył Koźlarz, Huślar albo Guślarz, „razem kapłan i poeta”. Te dwie funkcje są w nim nierozdzielne.
Prowadzi rytuał z dokładnością kogoś, kto robi to od lat. Każe zamknąć drzwi, zasłonić okna całunami, zgasić światła i ustawić gromadę wokół trumny. Pali kądziel, żeby wywołać duchy lekkie, pakuły — żeby wywołać ciężkie, rzuca mak i soczewicę dla wszystkich dusz razem. Każdemu duchowi zadaje to samo pytanie, każdego odprawia tą samą formułą.
Jest też tym, kto nazywa rzeczy. To Guślarz opisuje wygląd zjaw, tłumaczy gromadzie, co widzi, i ogłasza wyroki — Zosi na przykład mówi wprost, że będzie musiała przelatywać tak jeszcze dwa lata. Ma autorytet: gdy Starzec wyraża wątpliwości, ucisza go jednym zdaniem.
Tym większe wrażenie robi ostatnia scena. Wobec milczącego widma z zakrwawionym sercem Guślarz jest bezradny. Pyta, wzywa, sięga po stułę i gromnicę, święci — i sam przyznaje, że próżno pali i próżno święci. Ostatnie słowa utworu to jego okrzyk, że widmo ruszyło z miejsca, i pytanie, na które nie ma odpowiedzi.
Cechy — Guślarz
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Kapłan i poeta zarazem | W dawnej tradycji obie funkcje pełniła ta sama osoba i Mickiewicz podkreśla to w przedmowie. |
| Metodyczny | Prowadzi obrzęd według stałego porządku: wezwanie, pytanie, dar, formuła odprawiająca. |
| Autorytatywny | Gromada słucha go bez sprzeciwu, a wątpliwości Starca ucisza jednym zdaniem. |
| Pośrednik | Tłumaczy żywym, co widzi, i przekazuje umarłym pytania — bez niego obrzęd nie mógłby się odbyć. |
| Bezradny na końcu | Wobec ostatniego widma zawodzą wszystkie jego środki, także święcenie i gromnica. |
Częste pytania — Guślarz
Kim jest Guślarz?
Przewodnikiem obrzędu dziadów. Mickiewicz wyjaśnia w przedmowie, że dawnej uroczystości zwanej ucztą kozła przewodził Koźlarz, Huślar albo Guślarz — „razem kapłan i poeta”. To postać ludowa, nie duchowna.
Co Guślarz robi podczas obrzędu?
Zamyka kaplicę i gasi światła, ustawia gromadę wokół trumny, pali kądziel i pakuły, żeby wywołać kolejne rodzaje duchów, zadaje im pytania, przekazuje dary i odprawia je formułą „a kysz, a kysz”. Na koniec rzuca w rogi kaplicy mak i soczewicę dla wszystkich dusz razem.
Dlaczego Guślarz pali różne rzeczy?
Bo każdy rodzaj duchów wymaga innego wezwania. Garść kądzieli, palona lekkim płomieniem, przywołuje duchy lekkie; garść pakuł, dająca ciężki dym, przywołuje duchy ciężkie. Rytuał jest u Mickiewicza opisany szczegółowo i konsekwentnie.
Jaki jest stosunek Guślarza do Starca?
Zwierzchni. Gdy Starzec wyraża wątpliwość, czy wolno robić takie rzeczy, Guślarz ucisza go i obrzęd toczy się dalej. To jedyny moment, w którym ktokolwiek z gromady próbuje kwestionować rytuał.
Dlaczego Guślarz nie radzi sobie z ostatnim widmem?
Bo widmo nie poddaje się żadnej regule obrzędu: nie odpowiada na pytania, o nic nie prosi i nie reaguje na żaden środek. Guślarz sięga kolejno po pytanie, prośbę, stułę, gromnicę i święcenie, a potem sam przyznaje, że próżno pali i próżno święci.
Kto wypowiada ostatnie słowa utworu?
Guślarz, a po nim chór. Guślarz woła, że widmo ruszyło z miejsca i idzie za pasterką wszędzie, dokąd ją prowadzą, po czym pada pytanie, które wraca przez cały utwór: co to będzie. Odpowiedzi nie ma.