Chór i Starzec — charakterystyka postaci
Gromada wiejska uczestnicząca w obrzędzie w utworze Dziady część II. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Chór to gromada wiejska zebrana w kaplicy — ci sami ludzie, którzy trzy lata wcześniej nieśli trumnę Złego Pana i którzy znali Zosię za życia. Nie są tłem: bez nich obrzęd nie mógłby się odbyć, bo to oni przynoszą jedzenie, podają dary i wykonują polecenia Guślarza.
Ich najważniejszą funkcją jest powtarzanie. Po każdej wypowiedzi ducha chór powtarza jej zakończenie — zwłaszcza trzy nauki, które dzięki temu zostają wypowiedziane po dwa razy. Ma to dwa uzasadnienia: obrzędowe, bo powtórzenie jest częścią rytuału tak samo jak w modlitwie, i teatralne, bo chór działa tu jak w tragedii antycznej, utrwalając to, co widz ma zapamiętać.
Refren, który wraca osiem razy — ciemno wszędzie, głucho wszędzie, co to będzie — należy właśnie do chóru. Otwiera obrzęd i zamyka cały utwór.
Ze zbiorowości wyodrębnia się jeden głos: Starzec. Jest jedyną osobą, która wyraża wątpliwość, czy wolno robić takie rzeczy, i jedyną, którą Guślarz musi uciszyć. Nie jest to bunt ani spór światopoglądowy — raczej ostrożność człowieka, który wie, z czym się igra. Guślarz zbywa go krótko i obrzęd toczy się dalej.
Cechy — Chór i Starzec
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Zbiorowy | Mówi jednym głosem i nie ma w nim indywidualnych postaci poza Starcem. |
| Powtarzający | Utrwala słowa duchów i Guślarza, tak jak chór w tragedii antycznej. |
| Współczujący | Powtarza prośbę Złego Pana o wodę i ziarno, chcąc mu pomóc mimo wszystkiego, co zrobił. |
| Bezradny | Nie potrafi nakarmić potępionego ani zatrzymać ostatniego widma. |
| Ostrożny w osobie Starca | Jedyny głos wątpliwości w całym utworze, natychmiast uciszony przez Guślarza. |
Częste pytania — Chór i Starzec
Jaką rolę pełni chór w Dziadach części II?
Podwójną. Obrzędową, bo powtarzanie słów jest częścią rytuału tak samo jak w modlitwie, i teatralną, bo chór działa tu jak w tragedii antycznej — utrwala naukę, którą widz ma zapamiętać, i komentuje wydarzenia.
Co powtarza chór?
Zakończenia wypowiedzi duchów i Guślarza, przede wszystkim trzy nauki obrzędu, które dzięki temu padają po dwa razy. Do chóru należy też refren wracający osiem razy w całym utworze: ciemno wszędzie, głucho wszędzie, co to będzie.
Kim jest Starzec?
Jednym z uczestników obrzędu, wyodrębnionym z gromady, i jedynym, który wyraża wątpliwość, czy wolno robić takie rzeczy. Guślarz ucisza go jednym zdaniem. To jedyny moment sprzeciwu w całym utworze.
Czy gromada próbuje pomóc Złemu Panu?
Tak. Chór powtarza jego prośbę o miarkę wody i dwa ziarnka pszenicy, czyli przyłącza się do niej mimo wszystkiego, co pan zrobił mieszkańcom wsi. Pomoc okazuje się niemożliwa, bo ptaki zabierają wszystko, co zostanie podane.
Czy chór to postać?
To postać zbiorowa, tak jak w dramacie antycznym. Nie ma imion ani indywidualnych rysów — poza Starcem, który jako jedyny dostaje własne kwestie. Reprezentuje wiejską wspólnotę, jej wiarę i jej bezradność.