Mira Jaworczakowa

Wczesne życie i edukacja

Mira Jaworczakowa, a właściwie Mirosława Jaworczak z domu Sidorowicz, urodziła się 21 kwietnia 1917 roku we wsi Sartana niedaleko Mariupola, na terenie dzisiejszej Ukrainy. Pochodziła z rodziny inteligenckiej. Jej rodzicami byli Konstanty Sidorowicz i Helena z Dobrzańskich.

Młodość spędziła w Warszawie. Uczyła się w gimnazjum imienia Anieli Wereckiej, gdzie w 1935 roku zdała maturę. Następnie studiowała fizykę na Uniwersytecie Warszawskim.

Debiut i pierwsze dzieła

Zadebiutowała w 1939 roku opowiadaniem przyrodniczym Jak żywa zabawka, wydrukowanym w piśmie dla dzieci „Płomyk”.

Pierwsza książka, Marmotek z gór, ukazała się w 1946 roku pod nazwiskiem Mira Wiśniewska. Była to opowieść dla dzieci o tatrzańskim świstaku. W 1953 roku wydała w Naszej Księgarni opowiadanie Hasło: „Szkoła!”, a dwa lata później opowieść Jacek, Wacek i Pankracek, która należy do jej najbardziej znanych książek.

Kontekst historyczny

W czasie okupacji niemieckiej mieszkała w Warszawie. Po upadku powstania warszawskiego przeniosła się do Krakowa i tam spędziła resztę życia. W latach 1946–1972 pracowała jako redaktorka w Państwowych Zakładach Wydawnictw Szkolnych. W 1948 roku została członkinią Związku Zawodowego Literatów Polskich, a w 1949 roku wyszła za mąż za Aleksandra Jaworczaka, polonistę.

Po wojnie książki dla dzieci wydawały przede wszystkim wydawnictwa państwowe, takie jak Nasza Księgarnia. Jaworczakowa przez lata współpracowała z pismami „Płomyk”, „Świerszczyk” i „Iskierki”. Pisała też słuchowiska dziecięce dla Polskiego Radia. Jej krótkie książeczki dla najmłodszych ukazywały się w serii Naszej Księgarni „Poczytaj mi mamo”.

Dojrzałość twórcza

W 1956 roku wydała powieść Zielone pióro, a cztery lata później Oto jest Kasia (1960). W tym samym roku ukazał się zbiór opowiadań Przyjaciel na zawsze, poświęcony dziejom druku i dawnym drukarzom. Później powstały między innymi Coś ci powiem, Stokrotko… (1962) i powieść o dorastającej dziewczynie Po słonecznej stronie (1964).

W latach siedemdziesiątych wydała Majkę z Siwego Brzegu (1973) oraz Gdy odbijamy od portu (1975), powieść dla młodzieży o Mikołaju Koperniku. W 1980 roku ukazała się opowieść biograficzna Wszytkim swoje księgi daję, której tytuł zachowuje dawną pisownię. Za twórczość dla dzieci i młodzieży dostała w 1974 roku nagrodę Prezesa Rady Ministrów, a w 1983 roku nagrodę miasta Krakowa za upowszechnianie kultury. Odznaczono ją Złotym Krzyżem Zasługi (1970) i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1975). Otrzymała także odznakę „Przyjaciel Dzieci” (1960).

Spuścizna i znaczenie

Mira Jaworczakowa zmarła 5 października 2009 roku w Krakowie, w wieku 92 lat. Została pochowana na cmentarzu Rakowickim.

Jej najbardziej znane książki, Jacek, Wacek i Pankracek oraz Oto jest Kasia, przez wiele lat należały do lektur najmłodszych klas szkoły podstawowej. Autorka pisała o zwykłych dzieciach, ich kłopotach w domu i w szkole, z dużym zrozumieniem dla ich uczuć. Oto jest Kasia wciąż ukazuje się nakładem Naszej Księgarni.