Éric-Emmanuel Schmitt

Wczesne życie i edukacja

Éric-Emmanuel Schmitt urodził się 28 marca 1960 roku w Sainte-Foy-lès-Lyon pod Lyonem. Jego rodzice byli nauczycielami wychowania fizycznego. Ojciec, akademicki mistrz Francji w boksie, został później fizjoterapeutą w klinikach dziecięcych, a matka uprawiała biegi.

Po klasach przygotowawczych w lyońskim Lycée du Parc dostał się do École normale supérieure w Paryżu, jednej z najbardziej prestiżowych francuskich uczelni. Studiował tam filozofię i w 1983 roku zdobył agregację, czyli najwyższe uprawnienia nauczycielskie. W 1987 roku obronił na Sorbonie doktorat poświęcony filozofii Diderota. Rozprawę wydał w 1997 roku pod tytułem Diderot ou la philosophie de la séduction.

Debiut i pierwsze dzieła

Po studiach Schmitt uczył filozofii, między innymi w szkole wojskowej w Saint-Cyr w czasie służby wojskowej, w Besançon i w Cherbourgu. Potem został wykładowcą na uniwersytecie w Chambéry. Jego pierwszą wystawioną sztuką była Noc w Valognes (1991), opowieść o Don Juanie.

Prawdziwy sukces przyniosła mu sztuka Gość (fr. Le Visiteur) z 1993 roku. W 1994 roku zdobyła trzy nagrody Molière’a, najważniejsze francuskie nagrody teatralne, między innymi dla odkrycia teatralnego roku. Po tym sukcesie Schmitt porzucił uczelnię i zajął się wyłącznie pisaniem. W 1994 roku wydał pierwszą powieść, Sektę egoistów.

Kontekst historyczny

Schmitt dorastał jako ateista i w tym duchu kształcił się na filozofa. Pod koniec lat osiemdziesiątych, podczas wyprawy w rejon Hoggaru na Saharze, przeżył noc, którą później opisywał jako spotkanie z Bogiem. Od tej pory pytania o wiarę stały się jednym z głównych tematów jego twórczości. Doświadczenie to opisał po latach w książce Noc ognia (2015).

Na przełomie wieków w Europie dużo mówiono o dialogu religii i kultur, a Schmitt podjął ten temat w prozie dla szerokiego czytelnika. W Cyklu o niewidzialnym każda opowieść dotyczy innej tradycji duchowej, od buddyzmu przez islam i chrześcijaństwo po judaizm i konfucjanizm. Schmitt często wybiera na bohaterów dzieci i ludzi wykluczonych, a historię opowiada prosto, z humorem.

Dojrzałość twórcza

W latach dziewięćdziesiątych powstały kolejne sztuki, między innymi Variations énigmatiques (1996) i Le Libertin (1997). W 2000 roku ukazała się powieść Ewangelia według Piłata, a w 2001 roku Przypadek Adolfa H., alternatywna historia, w której Hitler zostaje przyjęty do akademii sztuk pięknych. W 2001 roku Akademia Francuska przyznała mu Grand Prix za twórczość teatralną. W tym samym roku ukazał się Pan Ibrahim i kwiaty Koranu, a w 2002 roku Oskar i pani Róża.

Od 2002 roku Schmitt mieszka w Brukseli, a w 2008 roku otrzymał obywatelstwo belgijskie. Sam wyreżyserował filmy Odette Toulemonde i Oscar et la dame rose (2009). W 2010 roku za zbiór opowiadań Trucicielka dostał Nagrodę Goncourtów w kategorii nowela. W 2012 roku wybrano go do Królewskiej Akademii Języka i Literatury Francuskiej w Belgii, a w 2016 roku do Akademii Goncourtów, która przyznaje najważniejszą francuską nagrodę literacką. Od 2021 roku wydaje wielotomowy cykl La Traversée des temps o dziejach ludzkości.

Spuścizna i znaczenie

Schmitt jest jednym z najczęściej czytanych i wystawianych pisarzy francuskojęzycznych na świecie. Jego książki przetłumaczono na kilkadziesiąt języków, a sztuki grano w kilkudziesięciu krajach. Od 2012 roku kieruje paryskim Théâtre Rive Gauche.

W Polsce jest bardzo popularny. Jego utwory ukazują się głównie nakładem Znaku, a tłumaczyła je między innymi Barbara Grzegorzewska. Powieść Oskar i pani Róża trafiła na listę lektur szkolnych i doczekała się wielu inscenizacji, od spektaklu Teatru Telewizji w reżyserii Marka Piwowskiego po przedstawienia w teatrach dramatycznych i lalkowych.