Paweł Iwanowicz Cziczikow — charakterystyka postaci
Główny bohater, radca kolegialny w stanie spoczynku, nabywca martwych dusz w utworze Martwe dusze. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Paweł Iwanowicz Cziczikow to radca kolegialny w stanie spoczynku, mężczyzna w średnim wieku, niezbyt przystojny, ale i nie brzydki. Narrator podkreśla, że wszystko w nim jest przeciętne. Bohater dba o czystość, lubi swój okrągły podbródek, pachnie wodą kolońską i nosi frak koloru borówkowego w cętki. Podróżuje bryczką z furmanem Selifanem i lokajem Pietrkiem i wozi ze sobą szkatułkę z papierami i pieniędzmi.
Jego największym talentem jest umiejętność podobania się ludziom. Urzędnikom schlebia, z każdym rozmawia o tym, co go interesuje, a w towarzystwie mówi o sobie skromnie i ogólnikowo. Z każdym ziemianinem rozmawia inaczej. U Maniłowa jest słodki, z Koroboczką mówi bez ceremonii, z Sobakiewiczem twardo się targuje. Gdy trzeba, płacze nad własnym losem i opowiada, jak cierpiał za prawdę.
Ostatni rozdział ujawnia jego przeszłość. Syn ubogiego szlachcica wziął sobie do serca radę ojca, by dogadzać przełożonym i oszczędzać każdy grosz. Jako uczeń handlował z kolegami, jako młody urzędnik żył skromnie i wkradał się w łaski szefów. Potem kradł w komisji budowlanej i zarabiał na przemycie w komorze celnej. Dwa razy tracił prawie wszystko i zaczynał od nowa. Martwe dusze to kolejny pomysł na szybkie wzbogacenie się.
Cziczikow nie jest zbrodniarzem. Nie ma w nim okrucieństwa, a czasem nawet porusza go los zmarłych chłopów z listy. Brakuje mu jednak wszelkiej zasady poza zyskiem. Gogol zapowiadał, że w dalszych tomach bohater miał się zmienić, ale tom pierwszy pokazuje go jako zręcznego oszusta, który w miasteczku pełnym próżnych ludzi czuje się jak ryba w wodzie.
Cechy — Paweł Iwanowicz Cziczikow
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Ujmujący i uprzejmy | Po kilku dniach w mieście N. wszyscy urzędnicy uważają go za bardzo przyjemnego człowieka. |
| Sprytny | Każdemu ziemianinowi przedstawia interes inaczej, a Koroboczkę przekonuje zmyśloną obietnicą dostaw dla rządu. |
| Oszczędny | Targuje się z Sobakiewiczem o kopiejki i do końca nie chce dać więcej niż dwa i pół rubla za duszę. |
| Wytrwały | Po każdej porażce w karierze zaczyna od nowa, a ostatnim jego pomysłem są martwe dusze. |
| Obłudny | U Maniłowa ze łzami opowiada, jak cierpiał za prawdę i pomagał wdowom i sierotom. |
| Próżny | Przed balem godzinę ćwiczy przed lustrem miny i ukłony. |
| Tchórzliwy | Gdy Nozdriow każe go bić, blednie i nie może wydobyć głosu, a potem ucieka w pośpiechu. |
Częste pytania — Paweł Iwanowicz Cziczikow
Kim jest Paweł Iwanowicz Cziczikow?
Głównym bohaterem „Martwych dusz”, radcą kolegialnym w stanie spoczynku, który przyjeżdża do miasta N. i skupuje od ziemian martwe dusze.
Jak wygląda Cziczikow?
Jest mężczyzną w średnim wieku, niezbyt przystojnym, ale i nie brzydkim, ani tłustym, ani chudym. Dba o czystość i elegancki strój, a szczególnie lubi swój okrągły podbródek.
Po co Cziczikowowi martwe dusze?
Chce je zastawić w banku jak żywych chłopów i dostać za każdą po dwieście rubli. Na papierze zamierza osiedlić je w guberni chersońskiej.
Ile dusz kupuje Cziczikow?
Z martwymi i zbiegłymi chłopami ma ich prawie czterysta. Urzędnicy oceniają, że zakup wygląda na wart ponad sto tysięcy rubli.
Jak Cziczikow tłumaczy swoje zakupy?
Różnie. Koroboczce i Pluszkinowi mówi, że zdejmie z nich ciężar podatku, Nozdriowowi, że potrzebuje dusz do ślubu, a urzędnikom, że przesiedla chłopów do guberni chersońskiej.
Czego Cziczikow nauczył się od ojca?
Ojciec radził mu dogadzać nauczycielom i przełożonym, nie zadawać się z kolegami, chyba że z bogatszymi, i zbierać grosz do grosza, bo pieniądz nigdy nie zawiedzie.
Jak przebiegała kariera Cziczikowa?
Zaczynał jako skromny urzędnik w izbie skarbowej. Wzbogacił się w komisji budowy gmachu rządowego, a potem jako celnik na przemycie. Za każdym razem nadużycia wychodziły na jaw i tracił majątek.
Dlaczego Cziczikow ucieka z miasta N.?
Bo Nozdriow ujawnia na balu jego interes, a w mieście rodzą się plotki o porwaniu córki gubernatora i o fałszerstwie. Gubernatorowa zakazuje go wpuszczać, a inni urzędnicy go unikają.
Czy Cziczikow zakochuje się w córce gubernatora?
Na balu jest nią oczarowany i zapomina o innych damach, ale narrator wątpi, czy taki człowiek potrafi kochać. Wcześniej, widząc ją na drodze, Cziczikow myślał przede wszystkim o jej posagu.
Czy Cziczikow jest złym człowiekiem?
Jest oszustem bez skrupułów, ale nie okrutnikiem. Narrator pokazuje go jako zwyczajnego dorobkiewicza, któremu zależy na wygodnym życiu. Gogol zamierzał w dalszych tomach doprowadzić go do przemiany.
Jak Cziczikow traktuje swoich służących?
Łaje Selifana za pijaństwo i grozi mu karą, a na Pietrka narzeka z powodu zapachu. Służący nic nie wiedzą o jego interesach.