Jan Chrzciciel — charakterystyka postaci
święty orędownik, drugi obok Maryi pośrednik w układzie deesis w utworze Bogurodzica. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Jan Chrzciciel pojawia się w pieśni tylko raz, w pierwszym wersie drugiej strofy. Wspólnota zwraca się do Chrystusa słowami „Twego dziela Krzciciela, bożycze”, czyli „Synu Boży, przez wzgląd na Twojego Chrzciciela”. Imię Jana nie pada, ale słowo „Krzciciel” jednoznacznie go wskazuje. To dawna forma wyrazu „Chrzciciel”.
Według Ewangelii Jan był prorokiem, który zapowiadał przyjście Mesjasza i ochrzcił Jezusa w Jordanie. Dlatego w pieśni jest kimś bliskim Chrystusowi, a Syn Boży nie odrzuci jego wstawiennictwa. Wierni powołują się na niego tak, jak w pierwszej strofie powołują się na Maryję.
Jan Chrzciciel jest drugim, obok Maryi, orędownikiem w układzie deesis. W ikonach i freskach stoi po jednej stronie Chrystusa, naprzeciw jego Matki. Obecność Jana w pieśni jest jednym z argumentów historyków, którzy dostrzegają w niej ślady tradycji wschodniej. Na Zachodzie, w Kościele potrydenckim, kult Chrzciciela w tej roli osłabł.
Cechy — Jan Chrzciciel
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Orędownik ludzi | Wierni proszą Syna Bożego o wysłuchanie przez wzgląd na niego (strofa 2). |
| Bliski Chrystusowi | Pieśń mówi o nim jako o Chrzcicielu Syna Bożego („Twego dziela Krzciciela”). |
| Pośrednik | Razem z Maryją tworzy parę orędowników w układzie deesis. |
| Znaczący bez słów | Nie zabiera głosu, a samo przywołanie jego tytułu ma wzmocnić prośbę. |
| Związany z chrztem | Słowo „Krzciciel” przypomina, że ochrzcił Jezusa. |
Częste pytania — Jan Chrzciciel
Gdzie w pieśni pojawia się Jan Chrzciciel?
W pierwszym wersie drugiej strofy, w słowach „Twego dziela Krzciciela, bożycze”.
Co znaczy „Twego dziela Krzciciela”?
„Przez wzgląd na Twojego Chrzciciela”, „dla Twojego Chrzciciela”. Wierni proszą Chrystusa, by wysłuchał ich ze względu na Jana.
Dlaczego „Krzciciel”, a nie „Chrzciciel”?
To dawna, staropolska forma tego słowa. Takie różnice w wymowie i zapisie są typowe dla tekstów średniowiecznych.
Dlaczego wierni powołują się na Jana Chrzciciela?
Bo był bliski Chrystusowi. Zapowiadał jego przyjście i ochrzcił go w Jordanie, więc jego wstawiennictwo uchodziło za skuteczne.
Jaki jest związek Jana Chrzciciela z deesis?
W układzie deesis Chrystus jest pośrodku, a po bokach modlą się do niego Maryja i Jan Chrzciciel. Dwie pierwsze strofy pieśni odtwarzają ten układ słowami.
Czy Jan Chrzciciel mówi w pieśni?
Nie. Jest tylko wspomniany przez wspólnotę, która powołuje się na niego w modlitwie.