Franz Kafka
Praski pisarz piszący po niemiecku, autor „Procesu”, „Zamku” i „Przemiany”. Za życia mało znany, dziś jeden z najważniejszych prozaików XX wieku.
Wczesne życie i edukacja
Franz Kafka urodził się 3 lipca 1883 roku w Pradze, wówczas należącej do Austro-Węgier. Pochodził z żydowskiej rodziny mówiącej po niemiecku. Jego ojciec, Hermann Kafka, był zamożnym kupcem, który sam dorobił się majątku i miał silny, apodyktyczny charakter. Relacja z ojcem zaważyła na całym życiu pisarza. Kafka miał trzy młodsze siostry, a dwaj młodsi bracia zmarli w dzieciństwie.
Uczył się w niemieckim gimnazjum na praskim Starym Mieście, a potem studiował prawo na niemieckim Uniwersytecie Karola Ferdynanda w Pradze. W 1906 roku uzyskał doktorat z prawa. W czasie studiów poznał Maxa Broda, pisarza, który został jego najbliższym przyjacielem.
Debiut i pierwsze dzieła
Od 1908 roku Kafka pracował w półpaństwowym Zakładzie Ubezpieczeń Robotników od Wypadków. Był cenionym urzędnikiem, a pisał wieczorami i nocami. W 1908 roku opublikował w czasopiśmie pierwsze krótkie prozy, a w 1912 roku wydał pierwszą książkę, zbiór Rozważania.
W nocy z 22 na 23 września 1912 roku napisał opowiadanie Wyrok, które uważał za przełom. Kilka tygodni później stworzył Przemianę, historię Gregora Samsy, który budzi się jako olbrzymie robactwo. Opowiadanie ukazało się w 1915 roku. W tym czasie Kafka poznał Felice Bauer z Berlina. Dwukrotnie się z nią zaręczał i dwukrotnie zerwał zaręczyny.
Kontekst historyczny
Kafka żył w Pradze w czasie, gdy miasto było częścią wielonarodowej monarchii austro-węgierskiej, a po 1918 roku Czechosłowacji. Jako Żyd piszący po niemiecku w czeskim mieście należał do mniejszości w mniejszości. Pracował w wielkiej biurokratycznej instytucji i z bliska obserwował, jak przepisy wpływają na życie robotników.
Jego twórczość powstawała w okresie ekspresjonizmu, ale nie należała do żadnej szkoły. Kafka pisał prostym, rzeczowym językiem o sytuacjach absurdalnych i niepokojących. Po drugiej wojnie światowej jego powieści czytano jako zapowiedź systemów totalitarnych, choć zmarł, zanim do władzy doszli naziści, a w ZSRR nastał stalinizm.
Dojrzałość twórcza
W latach 1914–1915 pisał Proces, a w 1922 roku Zamek. Obie powieści zostawił nieukończone. Za życia wydał kilka niewielkich książek, między innymi opowiadanie W kolonii karnej (1919) i zbiór Lekarz wiejski (1920), w którym znalazła się przypowieść Przed prawem. W 1919 roku napisał List do ojca, którego nigdy nie wysłał.
W 1917 roku rozpoznano u niego gruźlicę. W 1922 roku z powodu choroby przeszedł na wcześniejszą emeryturę. Korespondował z czeską dziennikarką i tłumaczką Mileną Jesenską, a ostatnie miesiące życia spędził z Dorą Diamant: od jesieni 1923 roku mieszkali razem w Berlinie, a potem była przy nim w sanatorium. Zmarł 3 czerwca 1924 roku w sanatorium w Kierling pod Wiedniem. Został pochowany na Nowym Cmentarzu Żydowskim w Pradze.
Spuścizna i znaczenie
Kafka polecił Maxowi Brodowi spalić swoje rękopisy. Brod tego nie zrobił i wydał Proces (1925), Zamek (1926) i Amerykę (1927), a potem dzienniki i listy. Dzięki temu Kafka stał się jednym z najważniejszych pisarzy XX wieku, a przymiotnik „kafkowski” wszedł do wielu języków.
W Polsce pierwszym ważnym tłumaczeniem był Proces z 1936 roku, związany z Brunonem Schulzem. Kafkę czytają dziś filozofowie i prawnicy, a jego motywy wracają w literaturze i filmie. W szkole Proces służy do rozmowy o władzy, winie i samotności człowieka wobec systemu.
Twórczość — Franz Kafka
10 pozycji w układzie chronologicznym.
| Tytuł | Gatunek | Rok |
|---|---|---|
| Rozważania | miniatury prozą | 1912 |
| Wyrok | opowiadanie | 1913 |
| Palacz | opowiadanie | 1913 |
| Przemiana | opowiadanie | 1915 |
| W kolonii karnej | opowiadanie | 1919 |
| Lekarz wiejski | zbiór opowiadań | 1920 |
| Głodomór | zbiór opowiadań | 1924 |
| Proces | powieść | 1925 |
| Zamek | powieść | 1926 |
| Ameryka | powieść | 1927 |
Częste pytania — Franz Kafka
Kim był Franz Kafka?
Praskim pisarzem pochodzenia żydowskiego, piszącym po niemiecku, autorem „Procesu”, „Zamku” i „Przemiany”. Jest uważany za jednego z najważniejszych prozaików XX wieku.
Kiedy i gdzie urodził się Kafka?
3 lipca 1883 roku w Pradze, która należała wtedy do Austro-Węgier.
W jakim języku pisał Kafka?
Po niemiecku, choć mieszkał w Pradze i znał czeski.
Kim był Kafka z zawodu?
Prawnikiem. Po doktoracie z prawa pracował od 1908 roku jako urzędnik w Zakładzie Ubezpieczeń Robotników od Wypadków w Pradze.
Kim był Max Brod?
Pisarzem i najbliższym przyjacielem Kafki. Nie spełnił jego prośby o spalenie rękopisów i wydał po jego śmierci „Proces”, „Zamek” i „Amerykę”.
Jakie było najważniejsze opowiadanie Kafki wydane za życia?
„Przemiana” z 1915 roku, historia Gregora Samsy, który pewnego ranka budzi się jako olbrzymie robactwo.
Czym jest „List do ojca”?
Długim listem, który Kafka napisał w 1919 roku do ojca, Hermanna. Opisał w nim swój lęk przed ojcem i wpływ tej relacji na swoje życie. Listu nigdy nie wysłał.
Z kim był zaręczony Kafka?
Dwukrotnie z Felice Bauer z Berlina, a później krótko z Julie Wohryzek. Wszystkie zaręczyny zerwał.
Na co chorował Kafka?
Na gruźlicę, rozpoznaną w 1917 roku. Z jej powodu w 1922 roku przeszedł na emeryturę.
Kiedy i gdzie zmarł Kafka?
3 czerwca 1924 roku w sanatorium w Kierling pod Wiedniem. Pochowano go w Pradze.
Co znaczy słowo „kafkowski”?
Określa sytuację, w której człowiek staje wobec niezrozumiałej, bezosobowej władzy lub biurokracji i nie może się bronić.
Czy utwory Kafki są w domenie publicznej?
Oryginały tak, bo Kafka zmarł w 1924 roku. Polskie przekłady mają jednak własnych autorów. Nowy przekład „Procesu” Katarzyny Łakomik jest udostępniony na wolnej licencji przez Wolne Lektury.