Problematyka — Mała Apokalipsa

Motywy, symbole i interpretacja — z odwołaniem do konkretnych scen utworu.

Zniewolenie i rozpad państwa

PRL w powieści rozpada się na wszystkich poziomach: walą się mosty, brakuje prądu i wody, nikt nie zna daty, a władza sprzedaje kraj kawałek po kawałku. Najgroźniejsze jest jednak zniewolenie wewnętrzne. Ludzie przywykli do kłamstwa i nędzy, żyją w letargu i nie wierzą, że cokolwiek może się zmienić. Konwicki pokazuje totalitaryzm, który nie potrzebuje już terroru, bo zniszczył w ludziach wolę.

Sens ofiary

Hubert wierzy, że śmierć pisarza obudzi naród albo go odkupi. Bohater wątpi. Uważa, że nikt nie zauważy jego śmierci albo że zostanie ona wykorzystana przez władzę i przez opozycję. Samospalenie przypomina ofiarę Chrystusa, ale jest też elementem przedstawienia z kamerami i reżyserem. Powieść nie rozstrzyga, czy taka ofiara ma sens, i pozostawia otwarte zakończenie.

Władza i opozycja

Konwicki krytykuje zarówno komunistyczną władzę, jak i opozycję. Opozycjoniści podejmują decyzje za innych, dobierają ofiarę według znanego nazwiska, organizują się jak urzędnicy i cynicznie korzystają z cudzego poświęcenia. Edek Szmidt mówi, że władza i opozycja przyzwyczaiły się do siebie. Bohater nie należy do żadnej ze stron i jest samotny.

Pisarz i jego rola

Bohater od lat nie pisze, bo stracił wiarę w sens literatury w kraju, w którym cenzura i autocenzura odebrały słowom znaczenie. Wokół niego krążą grafomani, cenzorzy od aluzji i artyści na usługach władzy. Samospalenie ma być jego ostatnim dziełem, a Tadzio zapowiada, że je opisze. Powieść pyta o odpowiedzialność inteligencji i o to, czy artysta może jeszcze coś zmienić.

Polska i Rosja

Tłem powieści jest planowane przyłączenie Polski do Związku Radzieckiego. Rosja jest w niej jednocześnie zagrożeniem i krajem, który sam cierpi pod władzą komunizmu. Postać Nadieżdy, zakochanej w bohaterze Rosjanki, pokazuje, że wrogiem jest system. W rozmowach bohatera powraca pytanie o historię stosunków polsko-rosyjskich i o to, czy Polska przetrwa jako naród.

Miłość i samotność

Bohater jest samotny. Dawne kochanki kłócą się o niego przy ognisku, a przyjaciele milczą albo zajmują się własnymi sprawami. Jedynym prawdziwym uczuciem jest nagła miłość do Nadieżdy, która pojawia się dopiero w dniu, gdy bohater ma umrzeć. Miłość daje mu powód do życia i jednocześnie czyni ofiarę trudniejszą.

Pozostałe materiały — Mała Apokalipsa