Banko — charakterystyka postaci
Wódz szkocki, towarzysz Makbeta, protoplasta królów w utworze Makbet. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Banko jest lustrem, w którym widać Makbeta. Walczy w tej samej bitwie, słyszy tę samą przepowiednię i dostaje obietnicę jeszcze większą — że będzie ojcem królów. Reaguje jednak zupełnie inaczej: zamiast planować, ostrzega. To on mówi, że „ciemności narzędzia” zwabiają nas prawdą w drobiazgach, żeby potem popchnąć w przepaść, i to on zauważa, że nowa godność leży na Makbecie jak nienoszona jeszcze odzież.
Nie jest przy tym święty. W nocy przed zabójstwem prosi „litosne potęgi”, by broniły go „od myśli przeklętych, którym natura we śnie daje przystęp”. A gdy Makbet zostaje królem, Banko mówi sam do siebie: „lękam się, żebyś najszpetniejszych środków do osiągnienia celów tych nie użył” — i zaraz potem zastanawia się, czy przepowiednia nie powinna „do góry podnieść mych nadziei”. Podejrzewa zbrodnię, milczy o niej i sam zaczyna liczyć na wróżbę. Ma tę samą pokusę co Makbet; różni ich to, że nie przechodzi do czynu.
Właśnie dlatego musi zginąć. Makbet boi się go bardziej niż kogokolwiek: „on jeden tylko z żyjących mnie trwoży”, bo łączy odwagę z rozwagą. Druga część przepowiedni sprawia, że korona Makbeta jest „bezowocna”, a berło „jałowe” — będzie rządził dla cudzych synów. Wynajęci zbójcy zabijają Banka wieczorem przy drodze, ale jego syn Fleance ucieka w ciemność, co czyni całą zbrodnię bezużyteczną.
Powraca dwa razy. Najpierw jako duch, który siada na krześle Makbeta podczas uczty koronacyjnej i widziany jest tylko przez niego — scena, w której król publicznie się zdradza. Potem w jaskini czarownic, na końcu pochodu ośmiu królów, zakrwawiony, wskazujący na swoich potomków. Dla widowni z 1606 roku ten obraz miał konkretne znaczenie: panujący wtedy Jakub I uchodził za potomka Banka.
Cechy — Banko
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Rozwaga | Ta sama przepowiednia, która pcha Makbeta do zbrodni, każe mu zachować ostrożność. |
| Uczciwość | Gotów posłuchać rady Makbeta, „bylem mógł zachować sumienie czyste i wiarę bez skazy”. |
| Świadomość pokusy | Przyznaje, że śnią mu się wiedźmy i prosi niebo o powściągnięcie własnych myśli. |
| Milczenie | Podejrzewa Makbeta o morderstwo, ale nie mówi tego nikomu prócz siebie. |
| Znaczenie dynastyczne | Jako legendarny przodek Stuartów jest w sztuce zapowiedzią prawowitej przyszłości. |
Częste pytania — Banko
Kim jest Banko?
Szkockim wodzem i towarzyszem broni Makbeta. Razem z nim spotyka czarownice, które przepowiadają mu, że sam nie zostanie królem, ale spłodzi królów. Ginie z rąk zbójców wynajętych przez Makbeta.
Czym Banko różni się od Makbeta?
Reakcją na tę samą przepowiednię. Makbet natychmiast zaczyna działać, Banko czeka i ostrzega, że siły ciemności mówią prawdę tylko po to, by zgubić. Kusi go to samo — przyznaje, że wróżba podnosi jego nadzieje — ale nie przechodzi do czynu.
Dlaczego Makbet każe zabić Banka?
Z dwóch powodów. Po pierwsze Banko wie o przepowiedni i podejrzewa go o zabójstwo Duncana. Po drugie wróżba czyni go ojcem przyszłych królów, więc Makbet rządzi „bezowocną koroną” — zabijając przyjaciela, próbuje unieważnić przyszłość.
Czy zbrodnia się udaje?
Tylko w połowie. Zbójcy zabijają Banka, ale jego syn Fleance ucieka w ciemność i znika ze sztuki. To właśnie przez niego przepowiednia może się spełnić — i to właśnie ta ucieczka odbiera zbrodni sens.
Co oznacza duch Banka na uczcie?
Widmo siada na miejscu Makbeta i widzi je tylko on. Scena pełni podwójną rolę: pokazuje rozpad psychiczny króla i zarazem doprowadza do publicznego skandalu, po którym panowie zaczynają się od niego odwracać.
Kim byli królowie z pochodu ośmiu?
To potomkowie Banka, których czarownice pokazują Makbetowi w czwartym akcie. Ósmy trzyma zwierciadło, a za nimi idzie zakrwawiony Banko. Dla publiczności epoki był to ukłon w stronę Jakuba I, uważanego za potomka tego rodu.