Magiczne drzewo
Rodzeństwo Tosia, Filip i Kuki wyławia z rzeki czerwone krzesło, które spełnia życzenia. Gdy przez nieopatrzne życzenie ciotki rodzice odpływają w rejs dookoła świata, dzieci ruszają za nimi w pełną przygód podróż do Kopenhagi.
Materiały do lektury
O książce
Powieść fantastyczną dla dzieci Magiczne drzewo. Czerwone krzesło napisał Andrzej Maleszka, poznański reżyser i scenarzysta. Pierwsze wydanie ukazało się w 2009 roku w krakowskim Społecznym Instytucie Wydawniczym Znak. Według katalogu Biblioteki Narodowej liczyło 238 stron, a ilustracje przygotował Igor Morski. Polska Sekcja IBBY uznała powieść za Książkę Roku 2009.
Książka otwiera cykl „Magiczne drzewo”. Każdy tom opowiada o innym przedmiocie zrobionym z drewna dębu, w który trafił piorun. Kolejne części to między innymi Tajemnica mostu (2010), Olbrzym (2011), Pojedynek (2012), Gra (2013) i Cień smoka (2014). Seria liczy dziś kilkanaście tomów, a od 2016 roku autor pisze też poboczny cykl Bohaterowie Magicznego Drzewa.
Rozporządzenia nie wskazują jednego tomu. Lista z 2017 roku wymienia Magiczne drzewo wśród przykładowych lektur uzupełniających dla klas IV–VI, z których uczeń poznaje obowiązkowo dwie w każdym roku szkolnym. Zmiana z 2021 roku zostawiła tytuł na tej liście. W 2024 roku cykl trafił na listę przykładowych lektur uzupełniających dla klas IV–VIII. Nowa podstawa programowa z 2026 roku podaje wśród przykładowych tekstów dla klas IV–VIII wybraną powieść z cyklu. Szkolne materiały dotyczą zwykle tomu pierwszego. Jemu poświęcona jest też lekcja w rządowym e-podręczniku na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej. Dlatego to opracowanie omawia Czerwone krzesło, a o dalszych tomach wspomina krótko. Utwór jest chroniony prawem autorskim, dlatego opracowanie nie zawiera cytatów.
Czas i miejsce akcji
Prolog przenosi czytelnika do 2000 roku, kiedy nad Doliną Warty przez trzy doby szaleje burza i piorun uderza w stary dąb. Właściwa akcja dzieje się później, we współczesnej Polsce, w świecie telefonów komórkowych i samolotów. Najważniejsze wydarzenia trwają zaledwie kilka dni. Od chwili, gdy dzieci postanawiają ruszyć za rodzicami, mają tylko dobę, żeby zdążyć do Kopenhagi. Epilog rozgrywa się po powrocie rodziny z rocznego rejsu.
Rodzina mieszka w kamienicy w dużym mieście, którego nazwa nie gra w powieści ważnej roli. Wiadomo jednak, że krzesło miało trafić na targ w Gdańsku i że z tamtejszego portu odpływa statek z rodzicami. Druga połowa powieści to podróż, w której miejsca zmieniają się bardzo szybko.
Miejsca akcji:
- wzgórze w Dolinie Warty, gdzie rośnie magiczny dąb trafiony przez piorun;
- fabryka mebli Hoga, w której z drewna dębu powstaje czerwone krzesło;
- most nad rzeką, z którego krzesło ucieka do wody, a Kuki je wyławia;
- mieszkanie rodziny w kamienicy, dokąd przyjeżdża ciotka Maryla;
- rynek z Jarmarkiem Augustino, gdzie rodzice grają przebrani za telefony, a Max trzyma krzesło w swoim namiocie;
- port w Gdańsku, z którego odpływa statek Queen Victoria;
- dom ciotki Maryli, czarno-biały, z ogrodem, w którym dzieci ukrywają krzesło;
- autobus, który jedzie do lotniska na przełaj przez miasto;
- lotnisko z taśmą bagażową i posterunkiem ochrony;
- dworzec i pociąg, w którym nagle pojawia się sto psów;
- pustkowie, las i bagno, gdzie grzęźnie wyczarowany traktor;
- jezioro, nad którym dzieci rozbijają namiot;
- szpital, w którym lekarka bada Wiki;
- Kopenhaga, czyli park rozrywki Tivoli, latarnia morska i port;
- statek Queen Victoria, gdzie mama i tata grają w orkiestrze;
- dom rodziny, który w epilogu odrywa się od ziemi i leci w nieznane.
Kluczowe wątki
Czerwone krzesło. Krzesło zrobione z magicznego dębu spełnia życzenia osoby, która akurat na nim siedzi. Nie działa na odległość i często rozumie słowa dosłownie. Ma też coś w rodzaju własnej woli, bo ucieka, gdy chce go użyć oszust.
Zaczarowani rodzice. Rodzice tracą pracę w orkiestrze. Ciotka Maryla, siedząc na krześle, życzy sobie, by przyjęli posadę muzyków na statku. Od tej chwili myślą tylko o pieniądzach, a dzieci zostawiają na rok pod opieką ciotki.
Wyprawa do Kopenhagi. Ostatni postój statku wypada w Kopenhadze, a dzieci mają na podróż jedną dobę. Próbują samolotu, pociągu, traktora, koni i wyczarowanego pojazdu. Prawie każdy środek transportu kończy się kłopotami.
Ciotka zmieniona w dziecko. Żeby ciotka nie przeszkodziła w wyprawie, Filip zamienia ją w siedmioletnią dziewczynkę. Mała Maryla każe nazywać się Wiki. Z czasem zaprzyjaźnia się z rodzeństwem i nie chce wracać do dorosłości.
Pościg Maxa Rozmusa. Szef jarmarku widział, co potrafi krzesło, i rusza za dziećmi. Zamienia Tosię i Filipa w złote posągi, ale przegrywa z lwem, a potem wpada do morza. W końcu oddaje krzesło, które uratowało go przed utonięciem.
Latający dom. Po powrocie z rejsu rodzina ustala zasady korzystania z krzesła. Na urodzinach Wiki mama przez nieuwagę wypowiada życzenie, po którym dom ulatuje w powietrze, a krzesło zostaje na trawniku.
Geneza utworu
Andrzej Maleszka od początku lat 80. tworzy spektakle i filmy dla dzieci. Pomysł magicznego drzewa rozwinął najpierw w telewizji. Serial Magiczne drzewo emitowała TVP od 2004 roku. Każdy odcinek opowiadał o innym przedmiocie z drewna cudownego dębu, a w 2007 roku cykl zdobył Międzynarodową Nagrodę Emmy przeznaczoną dla produkcji dziecięcych i młodzieżowych. Bohaterowie i przedmioty serialu są inne niż w książce.
Następnie Maleszka nakręcił pełnometrażowy film kinowy pod tym samym tytułem. Film wszedł do kin w 2009 roku i zdobył nagrody na festiwalach dla dzieci w wielu krajach. W filmie także występują Tosia, Filip, Kuki, ich rodzice, ciotka, Marcelina i Max. Powieść Czerwone krzesło powstała na podstawie tej historii i ukazała się w tym samym roku co film. Książka jest jednak pełniejsza, a część jej epizodów nie trafiła na ekran. To opracowanie opisuje wyłącznie fabułę książki.
Po pierwszym tomie Maleszka pisał następne, tym razem już bez filmowego pierwowzoru. Pierwszy tom przełożono między innymi na koreański, japoński, francuski, ukraiński i hebrajski. Cykl zyskał wielu czytelników, a później trafił na listy lektur.
Znaczenie tytułu
Tytuł ma dwie części. Magiczne drzewo to nazwa całego cyklu i źródło wszystkich czarów. Dąb, w który trafił piorun, został pocięty na setki zwykłych przedmiotów, a każdy z nich dostał cząstkę jego mocy. Nazwa cyklu zapowiada więc, że cudowność może się ukrywać w najzwyklejszych rzeczach w sklepie albo w kuchni.
Druga część wskazuje przedmiot, o którym opowiada ten tom. Krzesło to mebel codzienny, na którym siada się bez zastanowienia. Dlatego bywa niebezpieczne. Siadają na nim ciotka, konduktorka, sklepikarz w Tivoli i mama, a ich przypadkowe słowa zmieniają świat. Czerwony kolor wyróżnia krzesło spośród innych mebli i działa jak sygnał ostrzegawczy przed kłopotami, które sprowadzają nieostrożnie wypowiedziane życzenia.
Kompozycja, narracja, język
Powieść zaczyna się krótkim prologiem o burzy i magicznym dębie. Potem akcja biegnie chronologicznie, w krótkich scenach, które szybko się po sobie zmieniają, trochę jak w serialu. Pierwsza część dzieje się w mieście i prowadzi do wyjazdu rodziców. Druga to podróż przygodowa z pościgiem, a trzecia rozgrywa się na statku. Książka kończy się epilogiem z latającym domem, który zostawia historię otwartą. Podział streszczenia na części według wydarzeń jest podziałem tego opracowania.
Opowiada narrator trzecioosobowy. Najczęściej trzyma się rodzeństwa, zwłaszcza Kukiego, ale co pewien czas przenosi się gdzie indziej. Pokazuje kierowcę wiozącego krzesło, samą ciotkę albo Maxa Rozmusa, który śledzi dzieci. Czytelnik wie więc często więcej niż bohaterowie i czeka, aż ich dogoni zagrożenie.
Język jest prosty i żywy. Dużo jest dialogów, kłótni rodzeństwa i zabawnych sytuacji. Humor wynika głównie z dosłownie spełnianych życzeń. Prośba o mleko kończy się krową w salonie, a autobus, który ma jechać prosto na lotnisko, jedzie dokładnie prosto. Maleszka pisze jak scenarzysta, krótkimi scenami i obrazami, które łatwo sobie wyobrazić.
Bohaterowie — Magiczne drzewo
O autorze
Andrzej Maleszka (1955–)
Poznański reżyser telewizyjny i teatralny, scenarzysta i pisarz, twórca filmów i spektakli dla dzieci. Autor cyklu „Magiczne drzewo”, nagrodzonego jako serial Międzynarodową Nagrodą Emmy.
Twórczość — Andrzej MaleszkaCzęste pytania — Magiczne drzewo
O czym opowiada „Magiczne drzewo. Czerwone krzesło”?
O rodzeństwie, które znajduje krzesło spełniające życzenia. Gdy przez życzenie ciotki zaczarowani rodzice wypływają w rejs dookoła świata, Tosia, Filip i Kuki ruszają za nimi do Kopenhagi, żeby ich odczarować.
Kto napisał „Magiczne drzewo”?
Andrzej Maleszka, reżyser, scenarzysta i pisarz, który urodził się w Poznaniu w 1955 roku. Tworzy filmy i spektakle dla dzieci.
Kiedy ukazała się książka?
W 2009 roku w krakowskim Społecznym Instytucie Wydawniczym Znak. W tym samym roku do kin wszedł film pod tym samym tytułem.
Który tom cyklu jest lekturą?
Rozporządzenia wymieniają cykl „Magiczne drzewo” bez wskazania tomu, a nowa podstawa z 2026 roku mówi o wybranej powieści z cyklu. W szkołach najczęściej czyta się tom pierwszy, „Czerwone krzesło”, i to on jest tematem tego opracowania.
Dla której klasy jest ta lektura?
Dla klas IV–VIII szkoły podstawowej. Od 2017 roku cykl był lekturą uzupełniającą dla klas IV–VI. Od 2024 roku jest na liście przykładowych lektur uzupełniających dla klas IV–VIII. Podstawa z 2026 roku wymienia wybraną powieść z cyklu wśród przykładowych tekstów dla tych klas.
Kim są główni bohaterowie?
Rodzeństwo, czyli dziesięcioletni Kuki, jedenastoletnia Tosia i dwunastoletni Filip. Ważne są też ciotka Maryla, która zmienia się w małą Wiki, oszust Max Rozmus i samo czerwone krzesło.
Co potrafi czerwone krzesło?
Spełnia życzenia osoby, która na nim siedzi. Czary nie działają na odległość, a słowa są często rozumiane dosłownie. Krzesło potrafi też samo chodzić, latać i uciekać przed złymi ludźmi.
Dlaczego rodzice wypływają w rejs?
Tracą pracę w orkiestrze. Ciotka Maryla, siedząc na krześle, życzy sobie, by przyjęli posadę muzyków na statku Queen Victoria. Czar sprawia, że od razu się zgadzają i zostawiają dzieci u ciotki.
Dlaczego dzieci jadą do Kopenhagi?
Krzesło nie działa na odległość, więc trzeba dotrzeć do rodziców. Kopenhaga to ostatni postój statku, a dzieci mają tylko dobę.
Jak ciotka Maryla staje się Wiki?
Gdy ciotka chce przeszkodzić dzieciom w wyprawie, Filip życzy sobie, żeby była mniejsza od nich. Ciotka zmienia się w siedmioletnią dziewczynkę i każe się nazywać Wiki, od drugiego imienia Wiktoria.
Kim jest Max Rozmus?
Oszustem, który rządzi jarmarkiem na rynku. Gdy przekonuje się, co potrafi krzesło, rusza za dziećmi i dociera za nimi do Kopenhagi. W końcu, uratowany przez krzesło z morza, oddaje je dzieciom.
Jak kończy się książka?
Kuki odczarowuje rodziców na statku i rodzina odbywa razem rejs. W epilogu mama przypadkiem życzy Wiki spełnienia marzeń, a ponieważ Wiki marzy o podróży, cały dom odlatuje, a krzesło zostaje na trawniku.
Czym różni się książka od filmu i serialu?
Serial telewizyjny emitowany od 2004 roku opowiadał o innych przedmiotach z magicznego dębu i innych bohaterach. Film kinowy z 2009 roku ma tę samą historię co książka, ale powieść jest pełniejsza i zawiera epizody, których w filmie nie ma.
Ile tomów ma cykl „Magiczne drzewo”?
Kilkanaście. Po „Czerwonym krześle” ukazały się między innymi „Tajemnica mostu”, „Olbrzym”, „Pojedynek”, „Gra”, „Cień smoka”, „Świat ogromnych”, „Inwazja”, „Berło”, „Czas robotów” i „Pióro T-Rexa”.
Jaką nagrodę dostała książka?
Tytuł Książki Roku 2009 przyznany przez Polską Sekcję IBBY.
Dlaczego w opracowaniu nie ma cytatów?
Powieść Andrzeja Maleszki jest chroniona prawem autorskim i nie ma jej w serwisach z lekturami na wolnej licencji. Dlatego opisujemy ją własnymi słowami, a szczegóły fabuły sprawdziliśmy w co najmniej dwóch niezależnych źródłach.