Ignacy Krasicki

Wczesne życie i edukacja

Ignacy Krasicki urodził się 3 lutego 1735 roku w Dubiecku nad Sanem. Pochodził ze zubożałej rodziny magnackiej, która nosiła tytuł hrabiów Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Jego ojcem był Jan Boży Krasicki, kasztelan chełmski, a matką Anna ze Starzechowskich. Rodzina była spokrewniona m.in. z Potockimi i Sapiehami. Część dzieciństwa Ignacy spędził u matki chrzestnej i u ciotki.

W latach 1743–1750 uczył się w kolegium jezuitów we Lwowie. Rodzice przeznaczyli go do stanu duchownego, podobnie jak dwóch jego braci, co przy skromnych dochodach rodziny dawało szansę na karierę. W 1751 roku wstąpił do seminarium księży misjonarzy przy kościele św. Krzyża w Warszawie, a w 1759 roku przyjął święcenia kapłańskie. Szybko zdobywał kolejne godności kościelne, m.in. kanonię w Przemyślu i probostwo katedralne.

Debiut i pierwsze dzieła

Krasicki zaprzyjaźnił się ze Stanisławem Augustem Poniatowskim, jeszcze zanim ten został królem. Po elekcji należał do najbliższego kręgu monarchy i uczestniczył w obiadach czwartkowych, na których król gościł pisarzy i uczonych. Współtworzył też „Monitor”, najważniejsze czasopismo polskiego oświecenia, wydawane od 1765 roku. Pisał do niego artykuły, a rocznik 1772 przygotował w całości.

Jako poeta zadebiutował późno, w wieku prawie czterdziestu lat. W 1774 roku w „Zabawach Przyjemnych i Pożytecznych” ukazała się jego strofa Święta miłości kochanej ojczyzny, znana jako Hymn do miłości ojczyzny. Utwór odniósł wielki sukces i przez cały okres rozbiorów pełnił funkcję hymnu narodowego. Rok później ukazała się Myszeida, poemat heroikomiczny o wojnie kotów z myszami za czasów króla Popiela, w którym Krasicki wyśmiewał wady szlachty i baśniowe dziejopisarstwo.

Kontekst historyczny

W 1766 roku Krasicki został koadiutorem biskupa warmińskiego, a w 1767 roku samym biskupem. Urząd dawał mu miejsce w Senacie i tytuł księcia, stąd jego pseudonim X.B.W., czyli Xiążę Biskup Warmiński. Rezydował na zamku w Lidzbarku Warmińskim i w letnim pałacu w Smolajnach, które stały się ośrodkami życia artystycznego.

W 1772 roku, po pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej, Warmia przypadła Prusom i Krasicki stał się poddanym Fryderyka II. Król pruski często zapraszał go do Berlina, Poczdamu i Sanssouci. Biskup, przyjaciel króla Polski, musiał więc utrzymywać kontakty z władcą, który zabrał część polskich ziem. To trudne położenie wpłynęło na jego twórczość. W Berlinie konsekrował katedrę św. Jadwigi, w której później go pochowano. W 1795 roku, w roku trzeciego rozbioru, został arcybiskupem gnieźnieńskim, czyli prymasem Polski.

Dojrzałość twórcza

Najpłodniejsze lata Krasickiego przypadły na drugą połowę lat 70. XVIII wieku. W 1776 roku wydał Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, uważane za pierwszą polską powieść nowożytną. W 1778 roku anonimowo ukazała się Monachomachia, czyli wojna mnichów, poemat heroikomiczny o sporze karmelitów z dominikanami. Wywołała oburzenie duchowieństwa, a Krasicki odpowiedział w 1780 roku Antymonachomachią. Według legendy Monachomachię napisał w Poczdamie, w apartamencie zajmowanym niegdyś przez Woltera.

W 1779 roku ukazały się Bajki i przypowieści, zbiór krótkich, celnych bajek, w których zwierzęta przedstawiają ludzkie wady. W tym samym roku Krasicki wydał Satyry, krytykujące m.in. pijaństwo, marnotrawstwo, modne żony i życie dworskie, a także powieść Historia. Pisał też powieść Pan Podstoli (1778 i 1784), epos Wojna chocimska (1780) oraz komedie. W 1781 roku wydał Zbiór potrzebniejszych wiadomości, jedną z pierwszych polskich encyklopedii. Tłumaczył m.in. Pieśni Osjana, a pod koniec życia wydawał pismo „Co tydzień”.

Spuścizna i znaczenie

Krasicki zmarł 14 marca 1801 roku w Berlinie. Pochowano go w katedrze św. Jadwigi, a w 1829 roku, dzięki staraniom Juliana Ursyna Niemcewicza, jego szczątki przeniesiono do katedry gnieźnieńskiej. Rok po śmierci poety Franciszek Ksawery Dmochowski wydał jego Dzieła poetyckie, w tym Bajki nowe, przygotowane do druku przez samego autora.

Nazywano go „księciem poetów polskich”. Stanisław August odznaczył go Orderem Orła Białego, a w 1780 roku medalem z łacińską dewizą, według której Muza nie pozwala umrzeć mężowi godnemu chwały. Jego dzieła przełożono na wiele języków, m.in. francuski, niemiecki, rosyjski, czeski i włoski. Bajki Krasickiego należą do klasyki literatury polskiej i do dziś są czytane w szkołach, podobnie jak Hymn do miłości ojczyzny.