Hanna Krall

Wczesne życie i edukacja

Hanna Krall urodziła się 20 maja 1935 roku w Warszawie, choć część źródeł podaje rok 1937. Pochodziła z żydowskiej rodziny, a dzieciństwo spędziła w Lublinie. W czasie wojny zginęło wielu jej krewnych, w tym ojciec. Ona sama przeżyła, bo ukrywali ją Polacy.

Po wojnie przebywała w domu dziecka w Otwocku. W 1955 roku ukończyła dziennikarstwo na Uniwersytecie Warszawskim. Doświadczenie ukrywania się i utraty bliskich stało się później jednym z głównych tematów jej pisarstwa.

Debiut i pierwsze dzieła

Od 1955 roku pracowała w redakcji „Życia Warszawy”, a potem w tygodniku „Polityka”. W latach 1966–1969 była korespondentką „Polityki” w Związku Radzieckim. Reportaże z tego okresu zebrała w pierwszej książce, Na wschód od Arbatu (1972).

Światową sławę przyniosła jej książka Zdążyć przed Panem Bogiem (1977), zapis rozmów z Markiem Edelmanem. Rok później ukazał się zbiór reportaży Sześć odcieni bieli. Krall wypracowała w tym czasie swój styl: krótkie zdania, konkretne szczegóły i rezygnację z komentarza.

Kontekst historyczny

Hanna Krall należy do pokolenia, które przeżyło Zagładę jako dzieci. Jej twórczość rozwijała się w PRL, gdy o losie polskich Żydów mówiło się mało, a po Marcu 1968 roku władze prowadziły kampanię antysemicką. Pisanie o getcie i o Zagładzie było w tej sytuacji aktem pamięci.

Do 1981 roku pracowała w „Polityce”. Jej powieści Sublokatorka (1985) i Okna (1987) ukazały się najpierw za granicą i w drugim obiegu. W latach 1982–1987 była związana z Zespołem Filmowym „Tor”. Jej teksty stały się podstawą filmów Krzysztofa Kieślowskiego i Jana Jakuba Kolskiego.

Dojrzałość twórcza

W latach dziewięćdziesiątych wydała tomy reportaży Taniec na cudzym weselu, Dowody na istnienie i Tam już nie ma żadnej rzeki. Za ostatni z nich otrzymała nominację do Nagrody Literackiej „Nike”. Pisze w nich o ocalałych z Zagłady, ich dzieciach i o tym, jak przeszłość wraca w życiu kolejnych pokoleń. Często opowiada historie prawdziwych ludzi, łącząc fakty z pytaniami o los i przypadek.

Kolejne książki, między innymi Wyjątkowo długa linia (2004), Król kier znów na wylocie (2006) i Biała Maria (2011), umocniły jej pozycję jako jednej z najważniejszych polskich reporterek. Król kier znów na wylocie, oparty na losach ocalałej z Zagłady kobiety, był nominowany do Nagrody Angelus.

Spuścizna i znaczenie

Hanna Krall jest uważana za jedną z mistrzyń polskiej szkoły reportażu. Jej książki przetłumaczono na wiele języków. Otrzymała między innymi Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2004), Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2014) i Nagrodę Literacką im. Juliana Tuwima za całokształt twórczości.

Jej styl, oparty na konkrecie, skrócie i powściągliwości, wpłynął na kolejne pokolenia reporterów. Zdążyć przed Panem Bogiem jest lekturą obowiązkową w liceum i jednym z podstawowych tekstów, z których polscy uczniowie dowiadują się o powstaniu w getcie warszawskim.