Frances Hodgson Burnett

Wczesne życie i edukacja

Frances Eliza Hodgson urodziła się 24 listopada 1849 roku w Cheetham Hill, dziś części Manchesteru. Była trzecim z pięciorga dzieci Edwina Hodgsona, który prowadził sklep z wyrobami żelaznymi i mosiężnymi. W 1853 roku ojciec nagle zmarł, a rodzina zaczęła ubożeć. Babcia kupowała dziewczynce książki i nauczyła ją kochać czytanie. Przez pewien czas rodzina mieszkała w domu z dużym ogrodem otoczonym murem, w którym Frances lubiła się bawić.

Frances chodziła do małej prywatnej szkoły, wymyślała opowieści i zapisywała je w starych zeszytach. Podczas wojny secesyjnej w Ameryce zabrakło bawełny dla fabryk Manchesteru i rodzina straciła resztę dochodów. W 1865 roku matka zabrała dzieci do Stanów Zjednoczonych, do brata, który mieszkał w Tennessee. Pierwszą zimę spędzili w drewnianej chacie w New Market niedaleko Knoxville.

Debiut i pierwsze dzieła

Bieda skłoniła Frances do pisania. W 1868 roku magazyn „Godey’s Lady’s Book” wydrukował jej pierwsze opowiadanie, a wkrótce publikowała regularnie w kilku pismach. Pisała bardzo dużo i szybko, by utrzymać rodzinę. W 1873 roku wyszła za Swana Burnetta, który został lekarzem, specjalistą chorób oczu i uszu. Mieli dwóch synów, Lionela i Viviana. Część czasu spędzili w Paryżu, a potem zamieszkali w Waszyngtonie.

W 1877 roku ukazała się pierwsza powieść Burnett, That Lass o’ Lowrie’s (po polsku Panna Lowrie), opowieść o życiu górników w Lancashire, dobrze przyjęta przez krytyków. Pisarka pisała też sztuki teatralne i powieści dla dorosłych. Po spotkaniu z Louisą May Alcott i redaktorką pisma dla dzieci „St. Nicholas” zaczęła pisać także dla młodych czytelników.

Kontekst historyczny

Burnett żyła na przełomie epoki wiktoriańskiej i XX wieku. W jej czasach Wielka Brytania rządziła Indiami, a angielskie dzieci urodzone w koloniach często wysyłano do kraju. Choroby takie jak cholera i gruźlica były wtedy bardzo groźne. Gruźlica zabrała w 1890 roku starszego syna pisarki, Lionela. Po jego śmierci Burnett długo walczyła z depresją. Coraz mocniej zwracała się wtedy ku spirytyzmowi, nauce chrześcijańskiej i ruchowi Nowej Myśli, które głosiły, że myśl ma moc leczenia. Interesowała się nimi już od początku lat osiemdziesiątych.

Był to też złoty okres angielskiej i amerykańskiej literatury dla dzieci. Pisma takie jak „St. Nicholas” drukowały w odcinkach powieści, które potem wychodziły jako książki. Od 1887 roku Burnett co roku pływała między Ameryką a Anglią. W 1888 roku wygrała w Anglii proces o prawa do teatralnej wersji Małego lorda, a sprawa ta wpłynęła na brytyjskie prawo autorskie.

Dojrzałość twórcza

Sławę przyniósł jej Mały lord, drukowany w „St. Nicholas” od 1885 roku i wydany jako książka w 1886 roku. Pierwowzorem tytułowego chłopca w aksamitnym ubranku z koronkowym kołnierzem był jej młodszy syn, Vivian. Książkę przełożono na wiele języków, a moda na stroje małego lorda ogarnęła Amerykę. Z opowiadania o Sarze Crewe z 1888 roku Burnett zrobiła sztukę, a potem powieść Mała księżniczka (1905).

W 1898 roku rozwiodła się z mężem, a w 1900 roku poślubiła Stephena Townsenda. Małżeństwo okazało się nieszczęśliwe i rozpadło się po dwóch latach. Przez kilka lat mieszkała w Anglii, w posiadłości Great Maytham Hall w Kencie, gdzie pisała w ogrodzie różanym otoczonym murem. W 1905 roku została obywatelką Stanów Zjednoczonych, a w 1907 roku wróciła do Ameryki na stałe i zbudowała dom w Plandome na Long Island. Tam wiosną 1909 roku zaczęła pisać Tajemniczy ogród, wydany w 1911 roku. Później ukazały się między innymi Zaginiony książę (1915) i The Head of the House of Coombe (1922).

Spuścizna i znaczenie

Frances Hodgson Burnett zmarła 29 października 1924 roku w Plandome. Pochowano ją na cmentarzu w Roslyn obok syna Lionela. Za życia najbardziej znana była jako autorka Małego lorda, a Tajemniczy ogród wydawał się mniej ważny. Z czasem ta powieść zyskała największe uznanie i dziś uchodzi za klasykę literatury dziecięcej. W 1936 roku w Central Parku w Nowym Jorku stanęła rzeźba upamiętniająca pisarkę, przedstawiająca Mary i Dicka.

Jej książki wielokrotnie ekranizowano. Tajemniczy ogród przeniosła na ekran między innymi Agnieszka Holland w 1993 roku. W Polsce pierwszy przekład tej powieści, Jadwigi Włodarkiewiczowej, ukazał się w 1914 roku. Później tłumaczyli ją między innymi Zofia Siewak-Sojka, Anna Staniewska, Zbigniew Batko i Paweł Beręsewicz. Do dziś polskie dzieci czytają też Małego lorda i Małą księżniczkę.