Witold Gombrowicz

Wczesne życie i edukacja

Witold Gombrowicz urodził się 4 sierpnia 1904 roku w Małoszycach w guberni radomskiej jako najmłodsze z czworga dzieci Jana Onufrego Gombrowicza i Antoniny ze Ścibor-Kotkowskich. Rodzina należała do zamożnego ziemiaństwa. W 1911 roku przeniosła się do Warszawy.

W latach 1915–1922 uczył się w gimnazjum św. Stanisława Kostki w Warszawie, a potem studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim, które ukończył w 1927 roku. Przez rok przebywał w Paryżu, gdzie miał kontynuować naukę w Institut des Hautes Études Internationales, ale bardziej interesowało go życie niż studia. Po powrocie odbywał aplikację sądową, z której w końcu zrezygnował.

Debiut i pierwsze dzieła

W 1933 roku wydał tom opowiadań Pamiętnik z okresu dojrzewania. Krytyka uznała go za dzieło niedojrzałe, a Gombrowicz uczynił niedojrzałość swoim głównym tematem. Bywał w warszawskich kawiarniach Zodiak i Ziemiańska, gdzie skupiał wokół siebie młodych pisarzy.

Jesienią 1937 roku ukazała się Ferdydurke z ilustracjami Brunona Schulza, a rok później dramat Iwona, księżniczka Burgunda, wydrukowany w „Skamandrze”. W 1939 roku pod pseudonimem publikował w odcinkach powieść grozy Opętani.

Kontekst historyczny

Latem 1939 roku Gombrowicz popłynął do Buenos Aires w dziewiczym rejsie statku „Chrobry”. Na wieść o zbliżającej się wojnie postanowił nie wracać. W Argentynie spędził około dwudziestu czterech lat, przez długi czas w biedzie. Kilka lat pracował jako urzędnik w Banco Polaco, argentyńskiej filii polskiego banku.

W Polsce Ludowej jego twórczość była przez większość czasu zakazana. Po październiku 1956 roku wydano kilka jego książek, ale po 1958 roku władze znów zablokowały druk, a w 1963 roku prasa prowadziła przeciw niemu kampanię. Gombrowicz związał się z paryskim Instytutem Literackim Jerzego Giedroycia. W „Kulturze” od 1953 roku drukował swój Dziennik.

Dojrzałość twórcza

W 1953 roku Instytut Literacki wydał w jednym tomie powieść Trans-Atlantyk i dramat Ślub. Później ukazały się powieści Pornografia (1960) i Kosmos (1965) oraz dramat Operetka (1966). Gombrowicz stał się sławny w Europie, zwłaszcza we Francji i w Niemczech.

W 1963 roku opuścił Argentynę dzięki stypendium Fundacji Forda, które pozwoliło mu na pobyt w Berlinie Zachodnim. Od 1964 roku mieszkał w Vence na południu Francji. Tam poślubił Ritę Labrosse, Kanadyjkę, którą poznał w opactwie Royaumont. W 1967 roku otrzymał Prix International de Littérature. Był kilkakrotnie nominowany do Nagrody Nobla. Zmarł na astmę w lipcu 1969 roku w Vence i tam został pochowany.

Spuścizna i znaczenie

Gombrowicz należy do najważniejszych pisarzy XX wieku. Jego pojęcia, takie jak forma, gęba, pupa i upupienie, weszły do polszczyzny i do języka humanistyki. Dziennik uchodzi za jedno z arcydzieł literatury osobistej.

W Polsce jego dzieła zaczęły regularnie ukazywać się dopiero w latach 80. Dziś są lekturą szkolną, a jego dramaty grają teatry na całym świecie. Imię pisarza nosi muzeum we Wsoli, oddział Muzeum Literatury.