Harpagon — charakterystyka postaci
Tytułowy skąpiec, ojciec Kleanta i Elizy w utworze Skąpiec. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Harpagon jest bogatym paryskim mieszczaninem i wdowcem. Ma dwoje dorosłych dzieci, Kleanta i Elizę. Mówi o sobie, że ma „pełną sześćdziesiątkę”, trapi go astma i kaszel. W ogrodzie zakopał szkatułkę z dziesięcioma tysiącami talarów, a w domu trzyma wszystko pod kluczem.
Jego skąpstwo przejawia się w każdej sprawie. Dzieciom wymawia stroje i peruki, służbie każe chodzić w podartych liberiach, kucharzowi zamawia kolację dla ośmiu osób, która ma wystarczyć dla dziesięciu. Konie głodzi, bo „cały dzień nic nie robią”. Obiecuje Jakubowi nagrodę i wyciąga z kieszeni chustkę do nosa. Równocześnie pożycza pieniądze na lichwiarski procent i dorzuca dłużnikom stare rupiecie.
Harpagon postanawia ożenić się z młodą i ubogą Marianną. Elizę chce wydać za Anzelma, bo ten zrezygnował z posagu, a Kleanta ożenić z wdową. Gdy odkrywa, że syn jest jego rywalem, podstępem wyciąga z niego wyznanie, przeklina go i wydziedzicza. Po kradzieży szkatułki traci zmysły: podejrzewa wszystkich, a nawet łapie za ramię samego siebie.
W finale bez żalu rezygnuje z Marianny w zamian za zwrot pieniędzy. Stawia jeszcze warunek, by Anzelm sprawił mu nowe ubranie na wesele, i idzie „uściskać” szkatułkę. Harpagon się nie zmienia. Jego imię stało się w polszczyźnie synonimem skąpca.
Cechy — Harpagon
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Skąpy | Każe dolewać wody do wina, głodzi konie i gasi zbędną świecę nawet w chwili rozpoznania Walerego. |
| Chciwy | Pożycza pieniądze na lichwiarski procent i wciska dłużnikowi rupiecie po zawyżonej cenie. |
| Podejrzliwy | Obszukuje kieszenie Strzałki i po kradzieży żąda aresztowania całego miasta. |
| Egoistyczny | Wybiera dzieciom małżonków według tego, co sam na tym zyska, i chce poślubić ukochaną syna. |
| Próżny | Wierzy pochlebstwom Frozyny, że Marianna woli starców, a jego kaszel ma wdzięk. |
| Porywczy i okrutny | Bije Jakuba za prawdę, przeklina i wydziedzicza syna, grozi Waleremu łamaniem kołem. |
| Przebiegły | Udaje, że odstąpi Mariannę synowi, żeby wyciągnąć z niego wyznanie. |
Częste pytania — Harpagon
Kim jest Harpagon?
Tytułowym skąpcem z komedii Moliera, bogatym paryskim wdowcem i ojcem Kleanta i Elizy, dla którego pieniądze są najważniejsze na świecie.
Ile lat ma Harpagon?
Sam mówi, że ma „pełną sześćdziesiątkę”. Frozyna schlebia mu, że dożyje stu dwudziestu lat.
Gdzie Harpagon ukrył pieniądze?
W szkatułce zakopanej w ogrodzie. Było w niej dziesięć tysięcy talarów w złocie.
Z kim chce się ożenić Harpagon?
Z Marianną, młodą i ubogą dziewczyną z sąsiedztwa. Nie wie, że kocha ją jego syn Kleant.
Jak Harpagon traktuje dzieci?
Jak przeszkodę dla swoich oszczędności. Wymawia im wydatki, chce córkę wydać za mąż, a syna ożenić według własnego interesu, a syna w końcu przeklina i wydziedzicza.
Jak Harpagon traktuje służbę?
Źle: każe chodzić w podartych liberiach, bije Jakuba za szczerość i głodzi konie. Służący śmieją się z niego, a Strzałka w końcu go okrada.
Dlaczego Harpagon jest lichwiarzem?
Bo chce pomnażać majątek. Przez pośrednika Simona pożycza pieniądze na procent wyższy niż dwadzieścia pięć od stu. Jednym z jego dłużników miał zostać własny syn.
Jak zachowuje się Harpagon po kradzieży szkatułki?
Wpada w rozpacz, mówi, że umarł, i łapie za ramię samego siebie, biorąc się za złodzieja. Chce wezwać sąd, wziąć na tortury całą rodzinę i powiesić wszystkich.
Czy Harpagon zmienia się na końcu komedii?
Nie. Rezygnuje z Marianny, ale tylko dlatego, że odzyskuje szkatułkę. Żąda jeszcze od Anzelma nowego ubrania na wesele i opłacenia komisarza.
Co znaczy słowo „harpagon”?
Od imienia bohatera Moliera tak nazywa się dziś skąpca, sknerę. Samo imię wywodzi się od łacińskiego „harpago”, czyli haka do chwytania.