Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi

O książce

Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi to powieść Rafała Kosika dla młodych czytelników, w której przygoda łączy się z fantastyką naukową. Ukazała się w listopadzie 2004 roku w warszawskim wydawnictwie Powergraph i otworzyła cykl o trojgu przyjaciołach. Do dziś seria liczy kilkanaście powieści i dwa zbiory opowiadań. Polska Sekcja IBBY przyznała tej książce tytuł Książki Roku 2005. Autor zadedykował ją synowi Jasiowi.

Bohaterami są trzynastolatkowie z pierwszej klasy gimnazjum imienia profesora Stefana Kuszmińskiego. Felix Polon, syn wynalazcy, sam chętnie coś konstruuje. Net Bielecki świetnie programuje i nie rozstaje się z minikomputerem. Nika Mickiewicz ma rude włosy, mocny charakter i sekret, którego długo nikomu nie zdradza. Przez jeden rok szkolny troje przyjaciół walczy ze szkolnymi złodziejami, bada duchy na strychu, szuka skarbów i trafia na ślad gangu, który okrada warszawskie banki.

W rozporządzeniu z 2017 roku powieść znalazła się na liście lektur obowiązkowych dla klas IV–VI. Zmiana z 2021 roku przeniosła ją do lektur uzupełniających dla tych klas, z których uczeń wybiera dwie w roku szkolnym. W 2024 roku trafiła na listę przykładowych lektur uzupełniających dla klas IV–VIII, a nowa podstawa programowa z 2026 roku wymienia ją wśród przykładowych tekstów do omówienia w klasach IV–VIII. Opracowanie obejmuje całą powieść. Utwór jest chroniony prawem autorskim, dlatego opracowanie nie zawiera cytatów.

Czas i miejsce akcji

Opowieść obejmuje przeszło pół roku szkolnego. Pierwsza scena w szkole to wrześniowy apel na rozpoczęcie nauki, a finał przypada na Poniedziałek Wielkanocny. Między nimi mijają jesień z duchami na strychu, przedświąteczna wycieczka, Wigilia i zimowe ferie. Roku kalendarzowego książka nie wymienia. Bohaterowie żyją w Polsce początku XXI wieku, a myślące programy i tajny pojazd pana Polona należą już do fantastyki.

Główną sceną jest Warszawa. Uczniowie najwięcej czasu spędzają w gimnazjum, a sercem szkoły staje się dla nich strych, gdzie urządzają tajną kwaterę. Z miasta wyjeżdżają tylko dwa razy, na klasową wycieczkę na Kocią Skałę i na ferie pod Zakopanem.

Miejsca akcji:

• bank w Warszawie, który w prologu okrada Gang Niewidzialnych Ludzi;
• Gimnazjum im. prof. Stefana Kuszmińskiego z klasami, korytarzami i strychem, na którym leży ukryty wrak samolotu;
• dom Polonów, pełen wynalazków pana Polona;
• mieszkanie Bieleckich, gdzie Nika spędza wigilijny wieczór;
• mieszkanie Niki, małe i bardzo skromne;
• zakorkowane ulice Warszawy, po których ucieka furgonetka gangu;
• gabinet Madame Josephine, spirytystki, do której idą przyjaciele;
• biurowiec Mexport, pod którym kryją się piwnice zburzonego kościoła, oraz miejskie kanały;
• ratusz, w którym stoi komputer z Manfredem;
• Silver Tower, wieżowiec z siedzibą Mortena, w tym pięćdziesiąte piętro, pomieszczenie piętro wyżej i dach;
• zamek na Kociej Skale z podziemiami i grotą, w której gnom pilnuje skarbu;
• Zakopane i Tatry, czyli pensjonat, stok, las i gawra białego niedźwiedzia;
• Mars, oglądany tylko na ekranie podczas transmisji z misji łazika.

Kluczowe wątki

Gang Niewidzialnych Ludzi. Szajka okrada kolejne banki, a policja nie umie wyjaśnić, jak jej furgonetka znika podczas pościgu. Przyjaciele przypadkiem odkrywają ten trik, a później rozumieją, że gangiem kieruje Morten. W finale okazuje się, że Morten jest programem, a jego ludzie to roboty.

Manfred. Net rozwija myślący program, który stworzył jego ojciec. Manfred wymyka się do internetu, ale po interwencji pana Bieleckiego zaczyna sterować światłami w mieście. Od tej pory pomaga przyjaciołom w każdym śledztwie.

Duchy na strychu. W szkole dzieją się rzeczy, których nikt nie umie wytłumaczyć. Przyjaciele odkrywają, że na strychu leży wrak samolotu ze szczątkami trojga ludzi. Po ich pogrzebie duchy odchodzą.

Skarby. Na zamku na Kociej Skale gnom tłumaczy dzieciom, że skarb Świętopełka nie jest dla nich. Bohaterowie odnajdują więc inny skarb, ukryty przez Niemców w czasie wojny, a w nim pierścionek babci Lusi i starą księgę.

Sekret Niki. Dziewczyna mieszka sama, bo jej rodzice nie żyją, i ukrywa to, żeby nie trafić do domu dziecka. Potrafi też poruszać przedmioty siłą woli i przeczuwać przyszłość. Prawdę zdradza przyjaciołom dopiero w górach.

Księga profesora Kuszmińskiego. Znaleziona przy skarbie księga zawiera zapiski patrona szkoły o napędzie antygrawitacyjnym. Potrzebuje ich ojciec Felixa, ale chce je zdobyć także Morten. O księgę toczy się walka w Silver Tower.

Geneza utworu

Rafał Kosik zaczynał jako autor fantastyki dla dorosłych. Przed Gangiem Niewidzialnych Ludzi wydał opowiadania i powieść Mars (2003). Przygody trojga przyjaciół wymyślił z myślą o własnym synu, czego śladem jest dedykacja dla Jasia. Książka wyszła w jego rodzinnym wydawnictwie Powergraph, które w 2004 roku zaczęło publikować książki.

Powieść szybko zdobyła czytelników i nagrodę Polskiej Sekcji IBBY. Autor wspólnie z Wiktorem Skrzyneckim przerobił ją na scenariusz serialu. Tekst nagrodzono w Polsko-Włoskim Konkursie na Scenariusz Filmu dla Młodego Widza, lecz serial nie powstał. Na ekran trafiła dopiero druga część cyklu, w filmie z 2012 roku. Pierwszy tom przełożono na litewski, czeski, węgierski i ukraiński.

W 2021 roku resort edukacji rozważał usunięcie książki z listy lektur. Zgłaszał zastrzeżenia między innymi do jej języka. W obronie powieści wystąpili czytelnicy i wydawnictwo, które podkreślało, że potoczny język i szybka akcja zachęcają dzieci do czytania. Ostatecznie książka nie zniknęła z listy, tylko stała się lekturą uzupełniającą.

Znaczenie tytułu

Tytuł zaczyna się od trzech imion połączonych spójnikiem. Żadne z dzieci nie jest w nim wyróżnione i tak samo jest w fabule. Felix konstruuje, Net programuje, a Nika wyczuwa to, czego chłopcy nie widzą. Bez któregokolwiek z nich śledztwo by się nie udało. Ten sam początek tytułu mają wszystkie kolejne tomy cyklu.

Po słowie „oraz” pojawia się nazwa przeciwnika, a zarazem zagadka do rozwiązania. Policja nie potrafi zrozumieć, jak szajka po każdym napadzie rozpływa się w powietrzu. Pierwszą połowę tej tajemnicy dzieci wyjaśniają już w pierwszym rozdziale, bo furgonetka chowa się w większym samochodzie. Druga połowa czeka na finał w Silver Tower. Wtedy okazuje się, że w gangu nie ma żadnego człowieka. Napadów dokonują roboty, które na co dzień wyglądają jak zwykłe sprzęty, a dowodzi nimi program. Nikt nie widzi tych przestępców, bo nikomu nie przychodzi do głowy, że sprzęt stojący w biurze może być złodziejem.

Kompozycja, narracja, język

To gruba książka. Po krótkim prologu następuje trzynaście rozdziałów z tytułami, od „Pierwszego dnia w szkole” do „Marsa”, i według nich ułożone jest nasze streszczenie. Akcja biegnie chronologicznie. Czytelnik może mieć wrażenie, że czyta zbiór luźnych przygód, w których chuligani, duchy, skarb i UFO nie mają ze sobą nic wspólnego. W drugiej połowie te nitki zaczynają się splatać. Duch ze strychu to patron szkoły, w skrzyni ze skarbem leżała jego księga, a latający obiekt z gór potrzebuje jego obliczeń.

Opowiada narrator trzecioosobowy. Najczęściej trzyma się blisko trojga przyjaciół, ale czasem przenosi się tam, gdzie ich nie ma. Tak jest w prologu, który zaczyna się od napadu na bank i od razu wciąga w akcję, a także w scenie samotnej Wigilii Niki.

Język jest współczesny i lekki. Bohaterowie mówią jak nastolatki, żartują i używają potocznych słów. Dużo jest humoru, na przykład w opisach nieudanych wynalazków pana Polona czy w przemądrzałych uwagach Manfreda. Powieść łączy kilka konwencji, czyli szkolną opowieść, kryminał, historię o duchach i fantastykę naukową.