Marcin Szczygielski
Warszawski pisarz, dziennikarz i grafik. Autor powieści dla dorosłych, sztuk teatralnych i wielokrotnie nagradzanych książek dla dzieci, takich jak „Arka czasu”, „Czarny Młyn” i „Teatr Niewidzialnych Dzieci”.
Wczesne życie i edukacja
Marcin Szczygielski urodził się 28 maja 1972 roku w Warszawie. Z zawodu jest grafikiem. Zanim zaczął pisać książki, pracował jako projektant i dziennikarz w prasie. Był między innymi dyrektorem artystycznym polskiej edycji miesięcznika „Playboy”.
Później był dyrektorem kreatywnym wydawnictwa Gruner+Jahr Polska, dla którego zaprojektował makietę graficzną magazynu „Gala”. W latach 2007–2008 kierował jako redaktor naczelny miesięcznikiem „Moje Mieszkanie”. Współprowadził też w telewizji TVN program o urządzaniu wnętrz Pokojowe rewolucje.
Debiut i pierwsze dzieła
Debiutował w 2003 roku satyryczną powieścią PL-BOY, w której opisał kulisy pracy w redakcji pisma dla mężczyzn. Książka szybko stała się bestsellerem, a rok później ukazała się jej kontynuacja. Potem wydał komedie obyczajowe Nasturcje i ćwoki oraz Farfocle namiętności, osadzone w redakcji pisma dla kobiet.
Najgłośniejszą z jego wczesnych powieści był Berek z 2007 roku, historia sąsiedzkiego konfliktu młodego geja i starszej kobiety o skrajnie odmiennych poglądach. Autor przerobił ją na sztukę teatralną, wystawioną w 2009 roku w Warszawie. Od tego czasu pisze też komedie dla teatru, między innymi Wydmuszkę i Furie.
Kontekst historyczny
Szczygielski zaczynał w latach dziewięćdziesiątych, gdy w wolnej Polsce rozwijał się rynek kolorowej prasy i nowych mediów. Jego pierwsze powieści z humorem opisują ten świat od środka. W 2009 roku zaczął pisać dla młodych czytelników, w czasie, gdy polska literatura dziecięca przeżywała ożywienie, a wydawcy i fundacje organizowali nowe konkursy literackie.
Po 2010 roku w polskich książkach dla dzieci wróciły trudne tematy z historii, także Zagłada. Badacze mówią o literaturze postpamięci, czyli pisanej przez pokolenie, które zna wojnę tylko z relacji i dokumentów. Arka czasu z 2013 roku jest jedną z najczęściej omawianych powieści tego nurtu. Szczygielski pisze też o czasach PRL, na przykład w Teatrze Niewidzialnych Dzieci, którego akcja toczy się w 1981 roku, na tle stanu wojennego.
Dojrzałość twórcza
Pierwsza powieść dla młodzieży, Omega z 2009 roku, zdobyła nagrodę Książka Roku 2010 Polskiej Sekcji IBBY. Czarny Młyn, opowieść grozy o dzieciach z popegeerowskiej wsi, wygrał w 2010 roku Konkurs Literacki im. Astrid Lindgren. Za niebieskimi drzwiami dostała w 2011 roku nagrodę Duży Dong. W 2013 roku ukazały się Czarownica piętro niżej, początek cyklu powieści fantastycznych dla dzieci, oraz Arka czasu, nagrodzona Grand Prix kolejnej edycji konkursu im. Astrid Lindgren.
W 2014 roku pisarz otrzymał nagrodę Guliwer w krainie Olbrzymów za dokonania w literaturze dla dzieci i młodzieży. W 2016 roku wydał Teatr Niewidzialnych Dzieci, o wychowankach domu dziecka na początku lat osiemdziesiątych, oraz Klątwę dziewiątych urodzin. Za pierwszą z nich otrzymał pierwsze miejsce w czwartej edycji konkursu im. Astrid Lindgren. Później napisał między innymi historyczną powieść Antosia w bezkresie z 2022 roku i cykl Dom Rodomiłów, ilustrowany przez Martę Krzywicką. Projektuje okładki i oprawę graficzną większości swoich książek.
Spuścizna i znaczenie
Szczygielski należy do najczęściej nagradzanych współczesnych polskich autorów książek dla dzieci. Dwie jego powieści, Arka czasu i Teatr Niewidzialnych Dzieci, są na liście przykładowych lektur dla klas IV–VIII. Wymienia je rozporządzenie z 2024 roku i nowa podstawa programowa z 2026 roku. Jego książki przetłumaczono między innymi na niemiecki, ukraiński, rosyjski i hiszpański.
Krytycy cenią go za to, że łączy przygodę i fantastykę z poważnymi tematami, takimi jak Zagłada, samotność dzieci czy przemoc. W 2023 roku otrzymał nagrodę Ikar, przyznawaną przez Polskie Towarzystwo Wydawców Książek i Stowarzyszenie Autorów ZAiKS. Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i nadal regularnie wydaje nowe książki.
Twórczość — Marcin Szczygielski
12 pozycji w układzie chronologicznym.
| Tytuł | Gatunek | Rok |
|---|---|---|
| PL-BOY. Dziewięć i pół tygodnia z życia pewnej redakcji | powieść | 2003 |
| Berek | powieść | 2007 |
| Omega | powieść fantastyczna dla młodzieży | 2009 |
| Za niebieskimi drzwiami | powieść fantastyczna dla młodzieży | 2010 |
| Czarny Młyn | powieść grozy dla młodzieży | 2011 |
| Poczet Królowych Polskich | powieść | 2011 |
| Czarownica piętro niżej | powieść fantastyczna dla dzieci | 2013 |
| Arka czasu, czyli wielka ucieczka Rafała od kiedyś przez wtedy do teraz i wstecz | przygodowa powieść o Zagładzie z wątkiem fantastycznym | 2013 |
| Tuczarnia motyli | powieść fantastyczna dla dzieci | 2014 |
| Teatr Niewidzialnych Dzieci | powieść obyczajowa dla nastolatków | 2016 |
| Klątwa dziewiątych urodzin | powieść fantastyczna dla dzieci | 2016 |
| Antosia w bezkresie | powieść historyczna dla młodzieży | 2022 |
Częste pytania — Marcin Szczygielski
Kim jest Marcin Szczygielski?
Polskim pisarzem, dziennikarzem i grafikiem z Warszawy. Pisze powieści dla dorosłych, sztuki teatralne i książki dla dzieci i młodzieży.
Kiedy i gdzie urodził się Marcin Szczygielski?
28 maja 1972 roku w Warszawie.
Czym zajmował się, zanim zaczął pisać książki?
Pracował jako grafik i dziennikarz. Był dyrektorem artystycznym polskiej edycji „Playboya”, projektował makietę magazynu „Gala” i kierował miesięcznikiem „Moje Mieszkanie”.
Jaka była pierwsza książka Szczygielskiego?
Satyryczna powieść „PL-BOY” z 2003 roku o pracy w redakcji pisma dla mężczyzn.
Kiedy zaczął pisać dla dzieci i młodzieży?
W 2009 roku. Jego pierwszą książką dla młodych czytelników była powieść „Omega”, nagrodzona tytułem Książka Roku 2010 Polskiej Sekcji IBBY.
Jakie książki Szczygielskiego są lekturami szkolnymi?
„Arka czasu” i „Teatr Niewidzialnych Dzieci”. Obie są na liście przykładowych lektur dla klas IV–VIII.
Za jakie książki dostał nagrodę im. Astrid Lindgren?
Za „Czarny Młyn” w 2010 roku i za „Arkę czasu” w 2013 roku. Obie zdobyły Grand Prix tego konkursu. W 2016 roku pierwsze miejsce przypadło „Teatrowi Niewidzialnych Dzieci”.
Czy Szczygielski sam projektuje okładki swoich książek?
Tak, jest autorem okładek i oprawy graficznej większości swoich książek. Pierwsze wydanie „Arki czasu” ilustrował jednak Daniel de Latour.
Czy Szczygielski pisze dla teatru?
Tak. Jest autorem kilku komedii teatralnych, między innymi „Berka, czyli upiora w moherze”, „Wydmuszki” i „Furii”.
Jakie nagrody otrzymał za całokształt twórczości?
Między innymi nagrodę Guliwer w krainie Olbrzymów w 2014 roku i nagrodę Ikar w 2023 roku.
Czy Marcin Szczygielski żyje?
Tak. Nadal wydaje nowe książki, między innymi kolejne tomy cyklu „Dom Rodomiłów”.