Andrzej Maleszka
Poznański reżyser telewizyjny i teatralny, scenarzysta i pisarz, twórca filmów i spektakli dla dzieci. Autor cyklu „Magiczne drzewo”, nagrodzonego jako serial Międzynarodową Nagrodą Emmy.
Wczesne życie i edukacja
Andrzej Maleszka przyszedł na świat 3 marca 1955 roku w Poznaniu i z tym miastem związał swoją pracę. Studiował polonistykę na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Ukończył ją w 1977 roku ze specjalizacją teatrologiczną. W czasie studiów był kierownikiem artystycznym Studenckiego Teatru Nurt.
Dla Nurtu napisał w 1977 roku pierwsze utwory dramatyczne, Rex Nemorensis i Doktor Humbug. Doświadczenie z teatru studenckiego wykorzystał później w telewizji i na zawodowej scenie.
Debiut i pierwsze dzieła
Po studiach Maleszka zaczął tworzyć dla Telewizji Polskiej krótkie spektakle i filmy dla dzieci według własnych scenariuszy. Od 1986 roku wystawiał swoje sztuki w poznańskim Teatrze Nowym. Były to między innymi Wielkoludy (1986), Burza w Teatrze Gogo (1988), Maszyna zmian (1990) i Mama-Nic (1991). Część z nich grano później także w innych teatrach.
W 1988 roku otrzymał Nagrodę im. Stanisława Wyspiańskiego za twórczość teatralną dla dzieci i młodzieży. Jako prozaik zadebiutował w 1991 roku powieścią dla dzieci Ofelia.
Kontekst historyczny
Maleszka zaczynał pod koniec lat 70. w poznańskim ośrodku Telewizji Polskiej, gdy polski teatr i film dla dzieci miały już za sobą bogatą tradycję. Przez całe lata 80. tworzył spektakle dla telewizyjnego Teatru Młodego Widza. Po 1989 roku telewizja publiczna zmieniała się razem z całym krajem, a Maleszka realizował coraz więcej filmów we współpracy z zagranicznymi stacjami w ramach Europejskiej Unii Nadawców.
W tych warunkach Maleszka konsekwentnie tworzył własne seriale i filmy telewizyjne. Łączył w nich codzienne życie dzieci z baśniowymi zdarzeniami. Jego prace zdobywały nagrody na festiwalach w Polsce i za granicą.
Dojrzałość twórcza
W latach 90. powstały między innymi seriale Mama-Nic i Maszyna zmian. Największy sukces przyniósł mu jednak telewizyjny cykl Magiczne drzewo, realizowany w latach 2003–2006. W 2007 roku serial otrzymał Międzynarodową Nagrodę Emmy w kategorii przeznaczonej dla dzieci i młodzieży.
W 2009 roku do kin wszedł pełnometrażowy film Magiczne drzewo, nagradzany potem na festiwalach dla dzieci w wielu krajach. W tym samym roku wydawnictwo Znak opublikowało powieść Czerwone krzesło, pierwszy tom książkowego cyklu. Powieść zdobyła tytuł Książki Roku 2009 Polskiej Sekcji IBBY. Kolejne tomy Maleszka wydaje co roku lub co dwa lata, a w 2016 roku rozpoczął poboczny cykl Bohaterowie Magicznego Drzewa.
Spuścizna i znaczenie
Maleszka należy do najbardziej znanych polskich twórców filmów i książek dla dzieci. W 2015 roku otrzymał Order Uśmiechu. Krytycy podkreślają, że traktuje młodego widza poważnie i opowiada mu historie inteligentne, z własnym poczuciem humoru. W 2004 roku dostał Platynowe Koziołki za całokształt twórczości filmowej dla dzieci i młodzieży, a w 2008 roku Nagrodę Artystyczną Miasta Poznania.
Książki z cyklu „Magiczne drzewo” wydano w przekładach, między innymi na koreański. Cykl znalazł się na liście lektur szkolnych w 2017 roku, a nowa podstawa programowa z 2026 roku wymienia wybraną powieść z cyklu wśród przykładowych tekstów dla klas IV–VIII.
Twórczość — Andrzej Maleszka
14 pozycji w układzie chronologicznym.
| Tytuł | Gatunek | Rok |
|---|---|---|
| Ofelia | powieść dla dzieci | 1991 |
| Magiczne drzewo. Czerwone krzesło | powieść fantastyczna dla dzieci | 2009 |
| Magiczne drzewo. Tajemnica mostu | powieść fantastyczna dla dzieci | 2010 |
| Magiczne drzewo. Olbrzym | powieść fantastyczna dla dzieci | 2011 |
| Magiczne drzewo. Pojedynek | powieść fantastyczna dla dzieci | 2012 |
| Magiczne drzewo. Gra | powieść fantastyczna dla dzieci | 2013 |
| Magiczne drzewo. Cień smoka | powieść fantastyczna dla dzieci | 2014 |
| Magiczne drzewo. Świat ogromnych | powieść fantastyczna dla dzieci | 2015 |
| Magiczne drzewo. Inwazja | powieść fantastyczna dla dzieci | 2016 |
| Bohaterowie Magicznego Drzewa. Porwanie | powieść fantastyczna dla dzieci | 2016 |
| Magiczne drzewo. Berło | powieść fantastyczna dla dzieci | 2017 |
| Magiczne drzewo. Czas robotów | powieść fantastyczna dla dzieci | 2018 |
| Magiczne drzewo. Pióro T-Rexa | powieść fantastyczna dla dzieci | 2019 |
| Bohaterowie Magicznego Drzewa. Stwór | powieść fantastyczna dla dzieci | 2021 |
Częste pytania — Andrzej Maleszka
Kim jest Andrzej Maleszka?
Polskim reżyserem telewizyjnym i teatralnym, scenarzystą i pisarzem, który tworzy przede wszystkim dla dzieci. Jest autorem cyklu „Magiczne drzewo”.
Kiedy i gdzie urodził się Andrzej Maleszka?
3 marca 1955 roku w Poznaniu.
Co studiował Andrzej Maleszka?
Polonistykę na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, ze specjalizacją teatrologiczną. Ukończył ją w 1977 roku.
Od czego zaczynał Maleszka?
Od teatru studenckiego Nurt, a potem od spektakli i filmów telewizyjnych dla dzieci oraz sztuk wystawianych w Teatrze Nowym w Poznaniu.
Jaka była pierwsza powieść Maleszki?
„Ofelia”, wydana w 1991 roku.
Jaką ważną nagrodę zdobył serial „Magiczne drzewo”?
Międzynarodową Nagrodę Emmy (2007) w kategorii dla dzieci i młodzieży.
Kiedy powstał film „Magiczne drzewo”?
Film kinowy wszedł na ekrany w 2009 roku. Maleszka napisał do niego scenariusz i go wyreżyserował.
Ile tomów ma cykl „Magiczne drzewo”?
Kilkanaście. Pierwszy, „Czerwone krzesło”, ukazał się w 2009 roku, a kolejne wychodzą nadal. Obok niego powstaje cykl „Bohaterowie Magicznego Drzewa”.
Jakie sztuki teatralne napisał Maleszka?
Między innymi „Wielkoludy”, „Burzę w Teatrze Gogo”, „Maszynę zmian” i „Mamę-Nic”, które sam wyreżyserował w Teatrze Nowym w Poznaniu.
Jakie nagrody otrzymał Maleszka poza Emmy?
Między innymi Nagrodę im. Stanisława Wyspiańskiego (1988), Platynowe Koziołki za całokształt twórczości dla dzieci (2004) i Nagrodę Artystyczną Miasta Poznania (2008). Jego powieść „Czerwone krzesło” została Książką Roku 2009 Polskiej Sekcji IBBY.
Czy książki Maleszki tłumaczono?
Tak. Tomy cyklu „Magiczne drzewo” ukazały się w przekładach, między innymi na język koreański.