Prometeusz — charakterystyka postaci
Tytan, dobroczyńca ludzi w utworze Wybrane mity greckie: o powstaniu świata, o Prometeuszu, o Syzyfie, o Demeter i Korze, o Dedalu i Ikarze, o Heraklesie, o Tezeuszu i Ariadnie. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Ojcem Prometeusza jest tytan Japet, a jego braćmi Atlas i Epimeteusz. U Ajschylosa jego matką jest Temida. Jego imię znaczy „myślący naprzód” i dobrze do niego pasuje. Przewiduje, co zrobią bogowie, i zawsze próbuje ich wyprzedzić. Według Apollodora, a za nim Parandowskiego, sam ulepił pierwszych ludzi z gliny. U Owidiusza to tylko jedna z dwóch możliwości.
W micie o Prometeuszu ważna jest przede wszystkim jego troska o ludzi. W Mekone przygotowuje dla Zeusa podstępną porcję ofiarną, żeby ludziom zostało mięso. Gdy Zeus w odwecie ukrywa ogień, tytan wykrada go i przynosi na ziemię w pustej łodydze. U Ajschylosa wylicza, czego jeszcze nauczył śmiertelnych. Dał im liczby i pismo, oswajanie zwierząt, żeglugę, lekarstwa, wróżby i wydobywanie metali. Przestrzega też brata przed darami Zeusa, ale Epimeteusz przyjmuje Pandorę.
Kara jest okrutna i długa. Prometeusz zostaje przykuty do skały, a codziennie przylatuje orzeł, który wyjada mu odrastającą wątrobę. U Ajschylosa tytan nie prosi o litość. Zna tajemnicę, od której zależy przyszłość władzy Zeusa, i nie zdradza jej nawet wtedy, gdy Hermes grozi mu piorunami. Po wielu latach Herakles zabija orła. W kulturze europejskiej tytan przykuty do skały oznacza bunt wobec tyranii i ofiarę złożoną dla innych.
Cechy — Prometeusz
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Przewidujący | Zna przyszłość, ostrzega Epimeteusza przed darami Zeusa i wie, kto mógłby obalić władcę bogów. |
| Przebiegły | W Mekone ukrywa kości pod tłuszczem, a mięso pod skórą wołu i w ten sposób oszukuje Zeusa. |
| Życzliwy ludziom | Wykrada dla nich ogień i uczy ich liczenia, pisma, żeglugi i leczenia chorób. |
| Odważny | Działa wbrew woli najpotężniejszego z bogów, choć wie, co mu grozi. |
| Nieugięty | U Ajschylosa odrzuca groźby Hermesa i nie zdradza tajemnicy Zeusa. |
| Wytrwały w cierpieniu | Długie lata trwa przykuty do skały, a orzeł codziennie rozszarpuje mu wątrobę. |
| Dumny | Woli cierpieć, niż upokorzyć się przed Zeusem i prosić go o łaskę. |
Częste pytania — Prometeusz
Kim jest Prometeusz?
Tytanem, synem Japeta, bratem Atlasa i Epimeteusza. Grecy widzieli w nim dobroczyńcę ludzkości, bo od niego ludzie dostali ogień i nauczyli się rzemiosł.
Co znaczy imię Prometeusz?
Po grecku „myślący naprzód”, czyli przewidujący. Jego brat Epimeteusz ma imię oznaczające kogoś, kto myśli dopiero po fakcie.
Czy Prometeusz stworzył ludzi?
Według Apollodora i Parandowskiego tak, ulepił ich z gliny. Owidiusz podaje to jako jedną z dwóch wersji, a Hezjod w ogóle o tym nie mówi.
Jak Prometeusz oszukał Zeusa przy podziale ofiary?
Przygotował dwie porcje. W jednej ukrył mięso pod skórą i żołądkiem wołu, w drugiej kości pod błyszczącym tłuszczem. Zeus wybrał tłuszcz i odtąd ludzie palili bogom kości, a mięso zjadali sami.
Jak Prometeusz wykradł ogień?
Według Hezjoda ukrył go w pustej łodydze trzciny i przyniósł ludziom. Zeus wcześniej odebrał im ogień za podstęp w Mekone.
Czego jeszcze Prometeusz nauczył ludzi?
W tragedii Ajschylosa mówi, że nauczył ich liczb, pisma, obserwowania gwiazd, oswajania zwierząt, żeglugi, sporządzania lekarstw, wróżenia i wydobywania metali.
Jak Zeus ukarał Prometeusza?
Kazał go przykuć do skały i zesłał na niego orła. Ptak każdego dnia rozszarpywał mu wątrobę, a ta przez noc się odnawiała, więc cierpienie zaczynało się od nowa.
Gdzie przykuto Prometeusza?
Według Apollodora i Parandowskiego na Kaukazie. W tragedii Ajschylosa akcja toczy się w górach Scytii na krańcu świata, a Kaukaz jest tylko wspomniany.
Kto uwolnił Prometeusza?
Uwolnił go Herakles, który zestrzelił orła z łuku. Źródła różnie podają, przy okazji której wyprawy to zrobił.
Co łączy Prometeusza z Pandorą?
Zeus zesłał ją jako karę za kradzież ognia. Prometeusz ostrzegał brata, Epimeteusza, by nie przyjmował darów od Zeusa, ale ten się z nią ożenił. Pandora otworzyła beczkę z nieszczęściami.
Czym jest prometeizm?
Tak nazywa się postawę kogoś, kto dla dobra innych sprzeciwia się niesprawiedliwej władzy i gotów jest za to cierpieć. Nazwa pochodzi od imienia Prometeusza.
O czym jest tragedia „Prometeusz skowany”?
O przykuciu Prometeusza do skały. Tytan rozmawia z Hefajstosem, chórem Okeanid, Okeanosem, nieszczęśliwą Io i Hermesem. Nie zdradza tajemnicy Zeusa, więc na końcu zapada się w otchłań razem ze skałą.