Lewis Carroll

Wczesne życie i edukacja

Charles Lutwidge Dodgson urodził się 27 stycznia 1832 roku na plebanii w Daresbury w hrabstwie Cheshire w Anglii. Był najstarszym synem i trzecim z jedenaściorga dzieci anglikańskiego duchownego, także Charlesa Dodgsona. Gdy miał jedenaście lat, ojciec dostał parafię w Croft-on-Tees w Yorkshire i rodzina przeprowadziła się tam na długie lata. Chłopiec od małego jąkał się, a po gorączce w dzieciństwie słabo słyszał na jedno ucho. Był bardzo zdolny. Już jako siedmiolatek czytał poważne książki, a dla rodzeństwa wymyślał gry, przedstawienia kukiełkowe i rodzinne pisemka pełne wierszy i rysunków.

Uczył się najpierw w domu, potem w szkole w Richmond, a od 1846 roku w znanej szkole w Rugby, której nie lubił. W 1850 roku został przyjęty do kolegium Christ Church w Oksfordzie, w którym studiował kiedyś jego ojciec. Zamieszkał tam w styczniu 1851 roku, a zaledwie dwa dni później zmarła jego matka. W 1854 roku ukończył studia matematyczne z najlepszym wynikiem na roku.

Debiut i pierwsze dzieła

W 1855 roku Dodgson został wykładowcą matematyki w Christ Church i uczył tam przez dwadzieścia sześć lat, do 1881 roku. Kolegium pozostało jego domem do końca życia. Od młodości pisał zabawne wiersze i opowiadania, które drukowały niewielkie pisma. W marcu 1856 roku w czasopiśmie „The Train” ukazał się jego wiersz Solitude (Samotność), podpisany po raz pierwszy jako Lewis Carroll. Pseudonim powstał z jego imion. Charles Lutwidge po łacinie to Carolus Ludovicus. Po przełożeniu z powrotem na angielski wyszło z tego Carroll Lewis, a po zamianie kolejności Lewis Carroll. Wybrał go redaktor pisma z czterech propozycji autora.

W tym samym 1856 roku Dodgson zajął się fotografią, wtedy nową sztuką. W ciągu dwudziestu czterech lat zrobił około trzech tysięcy zdjęć, głównie portretów dzieci i dorosłych, w tym znanych artystów i uczonych. Dziś uważa się go za jednego z najlepszych fotografów portretowych epoki wiktoriańskiej. W 1856 roku do Christ Church przyjechał nowy dziekan, Henry Liddell, z rodziną. Dodgson zaprzyjaźnił się z jego dziećmi i często zabierał trzy córki, Lorinę, Alice i Edith, na wycieczki łodzią.

Kontekst historyczny

Carroll żył w epoce wiktoriańskiej, gdy Wielka Brytania była potęgą, a życie toczyło się według sztywnych reguł. Dzieci z zamożnych rodzin uczyły się na pamięć pouczających wierszyków, a książki dla nich miały głównie wychowywać. Alicja w Krainie Czarów była czymś nowym. Bawiła, a nie pouczała, i wyśmiewała szkolne wierszyki oraz morały dorosłych. Wiele jej żartów ma związek z Oksfordem, z rodziną Liddellów i ze światem, który autor znał.

Dodgson był też duchownym. Wykładowcy Christ Church musieli wtedy przyjąć święcenia, więc w grudniu 1861 roku został diakonem Kościoła anglikańskiego, ale nie został księdzem. W 1867 roku odbył swoją jedyną podróż za granicę. Pojechał do Rosji, a po drodze zwiedził między innymi miasta niemieckie i ziemie polskie pod zaborami, w tym Gdańsk i Warszawę.

Dojrzałość twórcza

Historię o Alicji Dodgson opowiedział siostrom Liddell 4 lipca 1862 roku podczas wycieczki łodzią. W 1864 roku podarował Alice rękopis Alice’s Adventures Under Ground, a w 1865 roku wydał rozbudowaną Alicję w Krainie Czarów z ilustracjami Johna Tenniela. Książka przyniosła mu sławę i pieniądze, ale nie zmieniła jego spokojnego życia w Oksfordzie. Pod koniec 1871 roku ukazał się dalszy ciąg, Po drugiej stronie lustra, w którym Alicja przechodzi przez lustro do świata urządzonego jak szachownica. W tej książce jest między innymi słynny wiersz z wymyślonymi słowami Jabberwocky.

W 1876 roku Carroll wydał nonsensowny poemat The Hunting of the Snark (po polsku między innymi Wyprawa na żmirłacza). Pisał też książki z zagadkami i grami logicznymi, takie jak A Tangled Tale i The Game of Logic. W 1879 roku zaczął drukować w piśmie „Vanity Fair” wymyśloną przez siebie łamigłówkę słowną, w której jedno słowo zmienia się w drugie przez wymianę jednej litery naraz. Jako matematyk pod prawdziwym nazwiskiem publikował prace z geometrii, algebry i logiki, a także pomysły na sprawiedliwsze sposoby głosowania. Ostatnią powieść, dwutomową Sylvie and Bruno, wydał w latach 1889 i 1893, ale nie odniosła ona sukcesu.

Spuścizna i znaczenie

Charles Dodgson zmarł 14 stycznia 1898 roku w Guildford w hrabstwie Surrey, w domu swoich sióstr, na zapalenie płuc po grypie. Pochowano go na cmentarzu w Guildford. Pseudonimu używał tylko w literaturze i pilnował, by nie łączono go z jego pracą naukową. W 1982 roku w Kąciku Poetów w londyńskim Opactwie Westminsterskim odsłonięto kamień upamiętniający Lewisa Carrolla. Kościół w Daresbury ma witraże z postaciami z Alicji.

Książki o Alicji przełożono na ponad sto języków i przeniesiono na ekran dziesiątki razy, między innymi w filmie animowanym Disneya i w filmie Tima Burtona. Carroll uchodzi za mistrza literatury nonsensu. Jego gry słowne i logiczne paradoksy cenią dzieci, a także matematycy, filozofowie i pisarze. W Polsce Alicję tłumaczyli między innymi Antoni Marianowicz, Maciej Słomczyński, Robert Stiller i Elżbieta Tabakowska, a przekład Jarka Westermarka udostępniają Wolne Lektury.