Cytaty — Oda do młodości i wybrane wiersze
16 cytatów z kontekstem — gotowe do wykorzystania w wypracowaniu i na lekcji.
„Bez serc, bez ducha, — to szkieletów ludy!”
Wers 1. Mocny początek ody zawiera osąd starego świata, którego ludzie żyją bez uczuć i bez ideałów. Cytaty pochodzą z wydania Wolnych Lektur, opartego na tomie „Poezje” (t. 1, Lwów 1929).
„Młodości! dodaj mi skrzydła! Niech nad martwym wzlecę światem”
Wersy 2–3. Pierwsza apostrofa do Młodości. Mówiący prosi o skrzydła, czyli o siłę, która uniesie go ponad martwy świat.
„Niechaj, kogo wiek zamroczy, Chyląc ku ziemi poradlone czoło, Takie widzi świata koło, Jakie tępemi zakreśla oczy.”
Wersy 8–11. Portret ludzi starego świata. Słowo „poradlone” znaczy pobrużdżone jak pole zorane radłem, a „tępemi” to dawna forma słowa „tępymi”.
„Młodości! ty nad poziomy Wylatuj, a okiem słońca Ludzkości całe ogromy Przeniknij z końca do końca!”
Wersy 12–15. Młodość ma wzlecieć ponad to, co przyziemne, i ogarnąć wzrokiem całą ludzkość. Słowo „poziomy” oznacza tu niziny, rzeczy niskie.
„Patrz na dół — kędy wieczna mgła zaciemia Obszar gnuśności zalany odmętem: To ziemia!”
Wersy 16–18. Ziemia widziana z wysoka jest krainą lenistwa i bezruchu. „Kędy” znaczy gdzie, a „odmęt” to głęboka, mętna woda.
„Sam sobie sterem, żeglarzem, okrętem;”
Wers 21. Opis samoluba jako płaza w skorupie. Nikogo nie potrzebuje i nikomu nie służy, bo sam jest dla siebie wszystkim.
„Nikt nie znał jego życia, nie zna jego zguby: To samoluby!”
Wersy 26–27. Zakończenie obrazu płaza w skorupie. Samolub ginie niezauważony, a krótki okrzyk nazywa takich ludzi wprost.
„Młodości! tobie nektar żywota Natenczas słodki, gdy z innymi dzielę:”
Wersy 28–29. Zwrot w wierszu od samolubstwa do wspólnoty. Słowa „nektar żywota” oznaczają słodycz życia, a „natenczas” znaczy wtedy.
„Razem młodzi przyjaciele! W szczęściu wszystkiego są wszystkich cele; Jednością silni, rozumni szałem,”
Wersy 32–34. Hasło, które w tej części pada trzy razy. Szczęście wspólnoty jest celem każdego, a „szał” oznacza tu zapał, natchnienie.
„I ten szczęśliwy, kto padł wśród zawodu, Jeżeli poległem ciałem Dał innym szczebel do sławy grodu.”
Wersy 36–38. Pochwała ofiary. „Zawód” to tu wyścig, zawody, a ciało poległego staje się szczeblem, po którym inni wejdą do grodu sławy.
„Gwałt niech się gwałtem odciska, A ze słabością łamać uczmy się za młodu!”
Wersy 42–43. „Gwałt” znaczy przemoc. Na przemoc trzeba odpowiedzieć siłą, a z własną słabością walczyć od młodości.
„Dzieckiem w kolebce kto łeb urwał Hydrze, Ten młody zdusi Centaury,”
Wersy 44–45. Nawiązanie do mitologii greckiej. Kolebka to kołyska, Hydra to wielogłowy potwór, a centaury, jak wyjaśnia przypis Wolnych Lektur, to istoty pół koń, pół człowiek.
„Tam sięgaj, gdzie wzrok nie sięga, Łam, czego rozum nie złamie!”
Wersy 48–49. Najczęściej przywoływane jako romantyczne wersy ody. Zapał i wiara mają sięgać dalej niż zmysły i rozum.
„Hej! ramie do ramienia! spólnemi łańcuchy Opaszmy ziemskie kolisko!”
Wersy 52–53. Podmiot mówi już w imieniu wszystkich młodych. „Ramie” to dawny zapis słowa „ramię”, „spólnemi” znaczy wspólnymi, a „kolisko” to krąg ziemi.
„Dalej, bryło, z posad świata! Nowemi cię pchniemy tory,”
Wersy 56–57. Najsłynniejsze wezwanie ody. Bryła świata to skostniały porządek, który młodzi chcą ruszyć z miejsca i skierować na nowe drogi.
„Pryskają nieczułe lody, I przesądy, światło ćmiące… Witaj jutrzenko swobody, Zbawienia za tobą słońce!”
Wersy 72–75. Zakończenie utworu. Słowo „ćmiące” znaczy przyćmiewające, a jutrzenka to zorza przed wschodem słońca, tu zapowiedź wolności i zbawienia.
Cytaty pochodzą z utworu Oda do młodości i wybrane wiersze, którego autorem jest Adam Mickiewicz. Przytaczamy je w zakresie dozwolonego użytku, na potrzeby omówienia lektury.