Antoine de Saint-Exupéry

Wczesne życie i edukacja

Antoine de Saint-Exupéry urodził się 29 czerwca 1900 roku w Lyonie, w zubożałej rodzinie arystokratycznej. Ojciec zmarł, gdy chłopiec miał cztery lata; wychowywali go matka i krewni, w domach i zamkach, w których było więcej przestrzeni niż pieniędzy. Dzieciństwo wspominał jako czas szczęśliwy i wracał do niego w niemal każdej książce.

Uczył się przeciętnie. Dwukrotnie nie zdał egzaminu do Akademii Marynarki Wojennej, przez pewien czas studiował architekturę, potem rzucił. Prawdziwa zmiana przyszła w 1921 roku, gdy podczas służby wojskowej w Strasburgu nauczył się latać. Lotnictwo było wtedy zajęciem nowym, niebezpiecznym i bardzo mało prestiżowym — rodzina narzeczonej uznała ten zawód za powód do zerwania zaręczyn.

Debiut i pierwsze dzieła

W 1926 roku Saint-Exupéry został pilotem pocztowym w linii Latécoère, później znanej jako Aéropostale. Woził pocztę z Tuluzy przez Hiszpanię do Casablanki i Dakaru, nad górami i pustynią, w maszynach, które psuły się regularnie. W latach 1927–1929 kierował lotniskiem w Cap Juby na Saharze Zachodniej — samotna placówka na skraju pustyni, gdzie negocjował z plemionami o uwolnienie zestrzelonych pilotów. Potem były Argentyna i linie do Patagonii.

Z tego doświadczenia wzięły się pierwsze książki: Poczta na Południe (1929) i Nocny lot (1931), za który dostał nagrodę Femina. Żadna z nich nie jest literaturą przygodową — Saint-Exupéry pisał o lataniu jako o zawodzie, który zmusza człowieka do określenia, co jest ważne.

Pod koniec grudnia 1935 roku wraz z mechanikiem André Prévotem rozbił się na Pustyni Libijskiej podczas próby bicia rekordu na trasie Paryż–Sajgon. Błądzili po piaskach cztery dni i dopiero czwartego, odwodnieni i majaczący, zostali uratowani przez beduińskiego przewodnika. Ta katastrofa jest bezpośrednim źródłem sytuacji, od której zaczyna się Mały Książę.

Kontekst historyczny

Międzywojnie było w lotnictwie epoką bohaterską i śmiertelną: pierwsze regularne linie, pierwsze przeloty nad oceanami, ogromna liczba wypadków. Saint-Exupéry należał do pokolenia, które to budowało i które w dużej części przy tym zginęło.

W 1939 roku został pilotem rozpoznawczym. Po klęsce Francji wyjechał w grudniu 1940 roku do Stanów Zjednoczonych, gdzie spędził ponad dwa lata — nieszczęśliwy, skłócony z emigracyjnymi środowiskami politycznymi i tęskniący za krajem, którego nie było. Mały Książę powstał właśnie tam, w Nowym Jorku i na Long Island, w 1942 roku.

Dojrzałość twórcza

Mały Książę ukazał się 6 kwietnia 1943 roku w Nowym Jorku, jednocześnie po angielsku i po francusku. We Francji wydano go dopiero po wojnie, w 1946 roku — autor nie zobaczył tego wydania. Ilustracje, akwarele reprodukowane we wszystkich późniejszych edycjach, wykonał sam.

W 1943 roku wrócił do służby. Miał czterdzieści trzy lata, ciało połamane w kilku katastrofach i był o wiele za stary na pilota myśliwca rozpoznawczego; zgodę wywalczył uporem i znajomościami. 31 lipca 1944 roku wystartował z Korsyki na lot rozpoznawczy nad okupowaną Francją i nie wrócił.

Przez pół wieku nie wiedziano, co się z nim stało. W 1998 roku rybak wyłowił koło Marsylii bransoletkę z jego nazwiskiem, dwa lata później znaleziono wrak samolotu, a w 2004 roku potwierdzono, że to maszyna Saint-Exupéry’ego.

Spuścizna i znaczenie

Mały Książę jest jedną z najczęściej tłumaczonych książek świata — przełożono ją na blisko sześćset języków i dialektów, ustępuje pod tym względem właściwie tylko Biblii. Sprzedano jej kilkadziesiąt milionów egzemplarzy i wciąż jest kupowana.

Warto pamiętać, że Saint-Exupéry nie był pisarzem dla dzieci i że pozostałe jego książki — Nocny lot, Ziemia, planeta ludzi, Pilot wojenny — są utworami dla dorosłych, o pracy, odpowiedzialności i więzi między ludźmi. Mały Książę mówi dokładnie o tym samym, tylko innym językiem.

Jego podobizna i rysunek Małego Księcia znalazły się na francuskim banknocie pięćdziesięciofrankowym, a asteroida 2578 nosi jego nazwisko.