Podmiot liryczny — charakterystyka postaci
Mówiący w odzie, rzecznik młodego pokolenia w utworze Oda do młodości i wybrane wiersze. Cechy z uzasadnieniem, cytaty i miejsce postaci w świecie przedstawionym.
Podmiot liryczny Ody do młodości nie podaje imienia ani szczegółów ze swojego życia. Wiemy jednak, że należy do młodych, bo w ich imieniu przemawia. Na początku mówi o sobie w pierwszej osobie liczby pojedynczej („dodaj mi skrzydła”, „wzlecę”, „gdy z innymi dzielę”). Od połowy wiersza coraz częściej używa liczby mnogiej („uczmy się”, „Opaszmy”, „Zestrzelmy”, „pchniemy”). Jego głos staje się głosem wspólnoty młodych przyjaciół.
Mówiący jest bezkompromisowy w ocenach. Ludzi starego świata nazywa „szkieletów ludy”, opisuje ich jako zamroczonych wiekiem, a samoluba porównuje do płaza w skorupie. Nie próbuje z nimi dyskutować. Mówi „Niechaj” i zostawia ich z tym, co widzą tępymi oczami. Własną nadzieję wiąże z Młodością, przyjaźnią i wspólnym działaniem.
Podmiot jest idealistą i marzycielem, ale też wzywa do czynu. Chce sięgać tam, „gdzie wzrok nie sięga”, gotów jest przyjąć walkę i ofiarę, a na końcu z entuzjazmem woła „Witaj jutrzenko swobody”. Często utożsamia się go z samym Mickiewiczem i jego przyjaciółmi z kręgu filomatów. Tekst nie mówi tego wprost, ale wiersz powstał jako wyraz ich wspólnych haseł.
Cechy — Podmiot liryczny
| Cecha | Uzasadnienie w tekście |
|---|---|
| Pełen zapału | Prosi „Młodości! dodaj mi skrzydła!” i chce wzlecieć nad martwym światem (wersy 2–3). |
| Krytyczny wobec starego świata | Mówi o ludziach bez serc i ducha „to szkieletów ludy!” (wers 1). |
| Przeciwnik egoizmu | Opisuje samoluba jako płaza w skorupie i kończy obraz okrzykiem „To samoluby!” (wers 27). |
| Przyjaciel i członek wspólnoty | Mówi, że nektar życia jest słodki, „gdy z innymi dzielę” (wers 29). |
| Gotowy do walki i ofiary | Wzywa „Gwałt niech się gwałtem odciska” i chwali poległego, który dał innym „szczebel do sławy grodu” (wersy 38 i 42). |
| Idealista | Każe sięgać tam, „gdzie wzrok nie sięga”, i łamać, „czego rozum nie złamie” (wersy 48–49). |
| Przywódca | Mówi w liczbie mnogiej i nawołuje „Dalej, bryło, z posad świata!” (wers 56). |
| Pełen nadziei | Na końcu woła „Witaj jutrzenko swobody” i zapowiada słońce zbawienia (wersy 74–75). |
Częste pytania — Podmiot liryczny
Kim jest podmiot liryczny „Ody do młodości”?
To młody człowiek pełen zapału, który przemawia w imieniu swojego pokolenia. Zwraca się do Młodości i do młodych przyjaciół.
Czy podmiot liryczny mówi o sobie?
Tak, ale niewiele. Na początku używa pierwszej osoby („dodaj mi skrzydła”, „gdy z innymi dzielę”), a potem przechodzi na „my” („Opaszmy”, „pchniemy”).
Dlaczego podmiot zmienia „ja” na „my”?
Bo jego myśl prowadzi od jednostki do wspólnoty. Sam nie zmieni świata, dlatego wzywa przyjaciół, by działali razem, „ramie do ramienia”.
Jaki to typ liryki?
Liryka zwrotu do adresata i liryka apelu. Podmiot zwraca się do Młodości i do przyjaciół, często w trybie rozkazującym.
Jak podmiot ocenia ludzi starego świata?
Bardzo surowo. Mówi o nich „szkieletów ludy”, czyli o ludziach bez serc i ducha, którzy patrzą w ziemię i widzą świat tylko tępymi oczami.
Co podmiot myśli o samolubach?
Potępia ich. Samolub żyje jak płaz w skorupie, nikomu nie służy i ginie jak bańka, a nikt nie zauważa jego śmierci.
W czym podmiot widzi szczęście?
We wspólnocie. Mówi, że nektar życia jest słodki tylko wtedy, gdy dzieli się go z innymi, a w szczęściu wszystkich mieści się cel każdego.
Do czego podmiot wzywa młodych?
Do jedności, walki z przemocą i słabością, odwagi i wspólnego wysiłku. Chce, by razem ruszyli bryłę świata z posad i pchnęli ją na nowe tory.
Jakie uczucia wyraża podmiot liryczny?
Entuzjazm, wiarę w siłę młodości, pogardę dla egoizmu, przyjaźń i nadzieję. Ton wiersza jest podniosły, a nie smutny.
Czy podmiot liryczny to sam Mickiewicz?
Często tak się go odczytuje, bo poeta był filomatą i wiersz wyraża hasła tego związku. Tekst jednak tego nie mówi, a głos podmiotu może należeć do każdego młodego człowieka.
Dlaczego podmiot ceni zapał wyżej niż rozum?
Bo uważa, że rozum ma granice. Każe łamać, „czego rozum nie złamie”, i sięgać tam, „gdzie wzrok nie sięga”. To postawa bliska romantykom.